رنگ و رنگرزی

در مورد گياه روناس (5)

مشخصات روناس کوهی:گیاهی است از خانواده کدو چند ساله و دارای دو گونه تک پایه و دو پایه، و بالا رونده است با گلهای نر و ماده در مورد دوپایه گل‌ها روی پایه مختلف به رنگ سفید مایل به سبز و میوه‌های آن ابتدا زرد و بعداً قرمز می‌شود و در مورد تکپایه و سیاه در می‌آید.

میوه در ابعاد یک نخود و برگهای آن پنجه‌ای بزرگ شبیه برگ مو و دارای پنج قسمت است. ریشه ضخیم و گوشتی است که ضخامت ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر می‌شود و وزن آن تا دو کیلوگرم هم می‌رسد، مقطع ریشه سفید رنگ و طعم آن تلخ است.این گیاه در کنار و امتداد پرچین‌ها در خاک‌های عمیق و بایر می‌روید، در اغلب مناطق اروپا و آفریقای شمالی و آسیا و در ایران انتشار دارد.
در ایران در مناطق شمال ایران و فارس، ارسباران و در اشنویه در دامنه‌های البزر، در هرزوئیل، لشگرک در میان کوه بین اراک و کاشان و در خلجستان و نهاوند و کرمان دیده می‌شود.»
در کتاب اسرار گیاهان دارویی یک روناس دیگر معرفی شده است که روناس هندی معروف است. «گیاهی است از خانواده Rabiaceae خزنده با ریشه پایا، چند ساله و شاخه‌های قوی، برگهای آن گروهی و چتری که از هر نقطه ساقه چهار برگ خارج می‌شود و دارای دمبرک و تخم مرغی شکل و قلبی و نوک تیز است و گلهای آن کوچک می‌باشد. این گیاه در بلوچستان می‌روید و در هندوستان نیز در تمام مناطق تپه‌ای انتشار دارد.»
در فصل نامه هم ولایتی روناس را چنین بیان می‌کند:
«گیاهی است که از رییشه آن یکی از با دوام‌ترین رنگهای قرمز گیاهی بدست می‌آید، کشت این نباتات در اروپا و آسیا معمول بوده و در زمان قدیم در ایران نیز در مناطق تبریز و ارومیه و اراک و فارس و یزد کشت می‌شده است و در حال حاضر این گیاه تنها در استان یزد و در شهرستان‌های اردکان و بافق کشت می‌شود. رنگ استخراج شده از گیاه روناس قرمز و ثابت است. و در رنگرزی بخصوص رنگ کردن الیاف قالی که یکی از مهم‌ترین صنایع دستی و صادرات کشور است مورد استفاده قرار می‌گیرد.
۳-۳- انواع روناس ایرانی:
در کتاب پژوهشی در فرش در مورد انواع روناس‌های ایران چنین آمده است:
«از دیرباز در بیشتر پهنه‌های ایران روناس کشت می‌شده بویژه در یزد که از هوای گرم اراضی شنزار برخوردار می‌باشد. روناس ایران مرغوب و مشتریان و خواهان زیادی دارد. از این رو مقداری از ان به کشورهای دیگر فرستاده می‌شود روناس ایران از گونه‌های متختلفی برخوردار است.»
۱- گونه روبیا الگانیا که در شمال ایران می‌روید.
۲- گونه روبیا پربکرنیا که در اصفهان، یزد و مرکز ایران کاشته می‌شود.

 

منبع :