نواحی و مناطق قالی بافی

قالی بافی در مناطق مختلف ایران

در قسمت های مرکزی و جنوب شرقی ایران دو کویر بزرگ و غیر قابل سکونت وجود دارند که قسمت های مهمی از مساحت ایران را در برگرفته اند . در این صحراها ، به ویژه در نواحی مرکزی آنها ، اثری از جنبنده ای و به طبع ، نشانی از قالی بافی نیست ، ولی برعکس در حواشی این صحراها شهرهایی با نام و نشانی چون نایین ، کاشان ، قم ، یزد ، راور و بیرجند در این رشته وجود دارند که در آنها بهترین فرش های ایران بافته می شوند.

 

در شهرها و روستاهای کرانه های جنوبی دریای خزر و حاشیه های خلیج فارس و دریای عمان قالی بافی رواج چندانی ندارد . دلیل این امر را در استان های گیلان و مازندران می توان به این طریق توجیح نمود که رفاه نسبی اهالی این استان ها که ناشی از وجود منابع طبیعی فراوان و امکانات توریستی این نواحی است و عدم رغبت مردان به بافت قالی و همچنین اشتغال دائمی زنان فعال گیلکی و مازندرانی در مزارع برنج و باغ های چای ، پرتغال و توتستان ها به ظاهر نیاز و فرصتی را برای بافت قالی و قالیچه باقی نمی گذارد .

در این نواحی تنها در کلاردشت از گذشته ای نچندان دور و رشت و بابل و آمل در سالیان اخیر قالی بافی اندکی رواج گرفته است . فرش های کلاردشت بیشتر در اندازه های کناره و قالیچه و در زمینه ی طرح های هندسی و بیشتر با کلاف های قرمز و سیاه و دیگر رنگ های تند بافته می شوند . در سال های اخیر در شهرستان رشت و حومه ی آن نیز با تقلید از طرح های قم فرش هایی با کیفیت متوسط بافته می شود .

و اما عدم رواج قالی بافی در حاشیه های خلیج فارس و دریای عمان را به دلایل کمی جمعیت این مناطق ، فقدان مراتع و چراگاه های پرورش گوسفند و همچنین اشتفال ساحل نشینان در صنایع نفت و مبادله های مرزی و قاچاق و ماهی گیری و مهاجرت های موقت آنان به کشورهای عربی آن سوی خلیج می توان تفسیر کرد و اگر گاهی به دست بافتی در این مناطق دست یابیم ، آن را در حد ابتدایی و بیشتر به صورت گبه می یابیم .

در نقشه قالی بافی ایران مراکز بافت فرش در دو محدوده ی سبز کم رنگ و پر رنگ مشخص شده اند در قسمت پر رنگ فشردگی مناطق فرش بافی زیادتر و این صنعت در این مناطق از اهمیت زیادتری برخوردار است . در حالی که در محدوده ی کم رنگ تر نیز قالی بافی رواج دارد ولی نه با تراکم و اهمیت محدوده ی پر رنگ .

با ملاحظه این نقشه همچنان مشاهده می شود که تعداد زیادی از شهرستان ها و بنادر ایران گرچه از اهمیت سیاسی و صنعتی مهمی برخوردار هستند ولی خارج از این محدوده ها قرار گرفته اند از آن جمله عبارتند از شهرستان های رضائیه ، اهواز ، آبادان ، دزفول ، ساری ، بندر خرمشهر ، بندر بوشهر ، بندر عباس و مانند آن ، به این جهت است که در بازار ها و مراکز خرید و فروش به فرشی به نام فرش آبادانی و اهوازی و غیره بر نمی خوریم که دلایل آن ذکر شد .

به تعداد مراکز فرش بافی در ایران و طرح های متنوع مورد عمل قالی بافان این مناطق و تقلیدی که از طرح های اختصاصی یک منطقه در مناطق دیگر می شود ، گاهی شناخت دقیق محل بافت برخی از فرش ها تا حدودی مشکل می گردد . در این مورد ضابطه هایی از قبیل نوع گره ، نوع رنگ ، جنس الیاف ، تعداد پود ، ارتفاع پرز و برخی دیگر از جزئیات و مشخصه های مهمی هستند که ملاک عمل خبرگان قرار می گیرند .

گاهی فرش ها را از لحاظ مراکزی که در آن خرید و فروش صورت گرفته است نامگذاری می کنند که کاملا بی مورد است . به عنوان مثال فرش هایی به نام موصل ( شهری در عراق ) در اندازه های تقریبی 130 * 200 سانتی متر که در اصل فرش های بافت همدان و کردستان هستند .

منبع : افسانه جاویدان فرش ایران

منبع :