رنگ و رنگرزی

در مورد گياه روناس (9)

روناس از لحاظ شيميایی


در كتاب فرآيند و روشهای رنگرزی الياف با مواد طبيعی چنين می آيد :
« از لحاظ شيميايی روناس داراي يك ماده ازته است كه نقش فرمان را دارد و تحت تأثير اين فرمان مواد رنگی ايجاد می گردد. تجزيه مواد ريشه روناس به ترتيب زير است :
1- روبيادين 2 – گلوكوزيد روبيادين 3 – پورپورين
4 – گلوكوزيد پورپورين 5 – اسيد روبرتيريكو 6-آليزارين
مهمترين اين مواد رنگرزی آليزارين است و مهمترين خاصيت آليزارين از لحاظ رنگرزی آنست كه با اكسيدهای فلزات مختلف تركيب می شود و لاكهاي رنگين توليد می كند كه در اسيدها و قلياهای ضعيف حل نمی شود. آليزارين در آلمان ، هلند و چند كشور ديگر توليد می شود. هلنديها در گذشته نيز يكی از توليد كنندگان مهم روناس بوده اند . در حال حاضر آليزارين به صورت خمير در بشكه های كوچك و بزرگ و بهای زياد به ايران وارد می شود و بخصوص در مورد پارچه های قلمكار بسيار مورد نياز است.»
3-16- تقلب در روناس :
تورج ژوله در كتاب پژوهش در فرش می گويد :
« موادي كه در تهيه روناس تقلبی به كار می برند مواد گياهی و معدنی هستند كه شباهت زيادی با روناس دارند ، مانند : آجر سائيده ، خاك و شنهای نرم كه زرد رنگ هستند ، خاك اره چوب ، بلوط ، سبوس ، ... شناخت مواد معدنی با سوزاندن امكان پذير است و معمولاً وزن خاكستري كه باقيمانده بيشتر از نيمی از وزن اوليه خواهد بود. همچنين مواد نباتی با رنگرزی شناخته می شود.»
3-17- تهيه آليزارين خالص :
در كتاب رنگرزی سنتی به روش ساده چنين آمده است :
« ريشه سائيده شده روناس هفت ساله را در مقدار 10 برابر وزن خود محلول در 2% اسيد سولفوريك داخل كرده آنرا به هم می زنيم تا كاملاً مخلوط گردد و سپس مدت 24 ساعت آنرا راكد گذاشته تا روناس ته نشين شود. آب را تخليه كرده ، دوباره 2% اسيد سولفوريك نسبت به وزن روناس به آن اضافه مي كنيم و درب را محكم بسته مدت 2 تا 3 ساعت می جوشانند و سپس آنرا سرد نموده ، مايع را شستشو می دهند و آخرين شستشورا با آب سرد انجام می دهند تا كليه عكس العمل هاي اسيدی رسوبی باقيمانده در برابر كاغذ تورنسل به كلی از ميان برده و سپس آب باقيمانده را با فشار خارج كرده و آنرا خشك می كنند . در اثر اين عمليات كليه ناخالصی هايی كه در ريشه وجود دارد توسط اسيد سولفوريك از بين رفته و فقط ماده رنگی آليزارين باقی می ماند.

 

منبع :