نواحی و مناطق قالی بافی

بررسی انواع سرپرده با تاکید بر سرپرده ترکمن (6)

تعریف سرپرده و مشخصات آن:سرپرده دستبافته ای پرزدار و تزئینی است که در سرتاسر از بالا تا پایین در ورودی چادر عشایر آویخته می شود(tampson; 1980; 21)


شکل کلی سرپرده بصورتU لاتین برعکس است یا به عبارتی از یک مستطیل افقی تشکیل شده که در گذشته به طول 180-130 سانتی متر بوده و سرپرده های بافته شده امروزی اکثرا به طول تقریبی 130-100 سانتی متر می باشند . سرپرده ها دارای بازوهایی هستند که در انتهای اکثر آنها سه گوشه هایی دیده می شود که درفرهنگ ترکمن به آن «دعاجیق» می گویند .در قسمت میانی تحتانی نیز اکثر سرپرده ها دارای یک ، سه ، پنج ، و یا هفت سه گوشه با نقش مشابه به نقوش سه گوشه بازوها (دعاجیق) هستند.

نقوش متن و حاشیه بسته به سلیقه بافنده و قوم بافنده تغییر می کند . درانتهای سرپرده ها ریشه‏های رنگی به عنوان تزیین قرار دارد و چون در گذشته برای ورودی در چادرها بافته می شده ریشه‏ها بلند بافته می شدند. اما در بین سرپرده های کنونی گاهی به سرپرده‏هایی با ریشه کوتاه برمی‏خوریم که به دلیل یکجا نشین شدن اکثر عشایر، احتمالا برای تزیین جلو پنجره ی خانه ها و یا برای حاشیه تخت استفاده می شود . رجشمار سرپرده های قدیمی بالا بوده اما رجشمار پرده های کنونی 25-30 می‏باشد.
نکته قابل توجه اینکه در گذشته به این دلیل که چادرهای عشایر یک در ورودی داشته است سرپرده به صورت تک بافته می شده است اما سرپرده های معاصر اکثرا جفت بافته می شوند(آق آتابای، 1392،مصاحبه شخصی).
اقوامی که سرپرده تولید می کنند:
پس از بررسی و مطالعه در کتابهای مختلف فارسی و لاتین و همچنین تحقیقیات و مصاحبات میدانی به این نتیجه رسیدیم که در حال حاضر اقوامی که بیشترین نوع سرپرده را تولید می کنند قوم ترکمن هستند، که از جمله آنها ترکمن های شمال ایران، افغانستان و ترکمنستان می باشند.
علاوه بر ترکمن ها اقوامی چون بلوچ ها و کرد های شمال خراسان نیز به دلیل شباهت های فرهنگی و قومی و عامل جغرافیایی این نوع دستبافته را تولید می کنند، البته نام این دستبافته در بین هریک از اقوام متفاوت است. علاوه بر اقوام ذکر شده این دستبافته در بین ترکان قشقایی نیز بافته می شود.
شکل کلی سرپرده های همه ی اقوام بافنده سرپرده شبیه به هم است،البته با اندکی تفاوت های جزئی.
«کرد های خراسان شمالی (کرمانج ها) سرپرده را با عنوان سردری سفره کردی می نامند که به صورت پرزدار یا بدون پرز بافته می شوند.»( ایزانلو ، 1392،مصاحبه شخصی).

منبع :