اخبار فرش

فقدان طراح، رنگرز و واحدهای فرآوری؛ دغدغه های کنونی تولید فرش ترکمن

ایران بزرگترین طراحان فرش را دارد اما طراحی که با نقش های اصیل و قدیمی ترکمنی آشنا باشد تا سبک های قدیمی این فرش را با سلیقه های جدید بازار منطبق کند را در اختیار نداریم.


به گزارش اترک نیوز، فرش قدیمی‌ترین سمبل هویت فرهنگی ترکمن‌هاست و ترکمن مهد هنر فرش بافی بوده اند. کهن‌ترین فرش به‌دست آمده از دره پازیریک تا چند سال قبل از میلاد قدمت دارد و در متن آن ۲۴ گؤل وجود دارد و به تعبیری می‌تواند نمادی از ۲۴ فرزند اغوز یعنی ترکمنان اولیه باشد. لیکن صنعت فرش ترکمن در دوره حکومت ترکمنان سلجوقی به جهان معرفی شد . فرش ترکمن زاده ذهن خلاق و اندیشه جستجوگر و دست‌های آفریننده مادر می‌باشد.

عناصر سازنده قالی ترکمن عبارتند از گل‌های بزرگ و کوچک در صفحه مرکزی و حاشیه‌های موازی که در ردیف‌های منظم قرار گرفته‌اند، طرح‌هایی از اشکالی گیاهی و عناصری از تمفاها، نمادی از پرندگان شکاری محافظ قبیله که پرستیده می‌شدند (توتم) و گل نشان علامت خاص هر طایفه، نقش و نگار بافته‌های سالورها، ساریق‌ها، ارساری‌ها، یموت و تکه ریشه مشترک اقوام ترکمن و شباهت آن و تفاوت‌های این نقش و نگارها ویژگی‌های هر طایفه را نشان می‌دهد.

جبل نور یزدانی، نماینده تولید کنندگان فرش دست بافت ترکمنی در سرای فرش ترکمن شهرستان بجنورد همچنین عضو هیات رئیسه شرکت تعاونی فرش دست بافت راز و جرگلان در مصاحبه با اترک نیوز به تشریح دغدغه های پیش روی تولید کنندگان این صنعت در استان همچنین تلاش های وی برای آماده سازی شرایط مناسب برای تداوم عمر این صنعت در کشور پرداخت که در این مصاحبه می خوانید.

شما از چه سالی درعرصه تولید فرش ترکمن وارد فعالیت شدید و شرکت تعاونی فرش دست بافت ترکمن راز و جرگلان را با چه هدفی فعال کردید؟
از 15 سالگی تاکنون در زمینه تولید فرش ترکمن فعالیت داشته ام و حدود یک ماهی می شود که این شرکت تعاونی را فعال کرده ام.
به دلایل مختلفی تصمیم گرفتم تا این شرکت را راه اندازی کنم از جمله اینکه اصول و قوائد در بافت فرش ترکمن در بین بافندگان رعایت نمی شد که ضرورت دیدیم تا بافندگان را با این اصول و قوائد آشنا کنم و البته به صورت رایگان این اصول را به آنان آموزش می دهم، علاوه بر این، در این تولید چله کشی به صورت دیمی انجام می شود و بافندگان بیش از حد از رنگ های قرمز، کرم و رناس استفاده می کنند و آنان به سلیقه بازار توجهی ندارند در نتیجه تصمیم گرفتم که این شرکت و کارگاه را راه اندازی کنم تا بافندگان با اصول و قوائد اصلی در بافت فرش ترکمنی آشنا شوند.

 همچنین باید خاطر نشان کنم که اخیرا سمیناری در زمینه تولید فرش در شهر بجنورد برگزار شد که مدیران و مشاوران مرکز ملی فرش کشور نیز در این سمینار حضور داشتند و طی نشستی که با آنان داشتم به این نتیجه رسیدم که برند سازی برای فرش ترکمن از ضروریات است، حال درصددهستم تا بتوانیم به تدریج به سمت بازاریابی حرفه ای و برندسازی برای این تولیدات حرکت کنیم و البته در این زمینه باید یادآور شوم که تولیدات فرش ترکمن از دیگر استان ها و به نام استان آنان به بازار مصرف وارد می شود حال در تلاش هستیم که از سال 94 در راستای برندسازی تولیدات خود، نامی انتخاب شده را در حاشیه فرش های تولیدی خود ثبت و به بازار ارسال کنیم.

بافندگانی که با شما همکاری می کنند در چه سنی هستند؟
تمامی بافندگان فعال در این شرکت بانوان 15 تا 50 ساله هستند که در شهرستان های راز و جرگلان و مانه و سملقان زندگی می کنند.

آنان چه محصولی را تولید می کنند؟
قالیچه، پشتی، قالیچه دو رو و گلیم ترکمن تولید می کنند که از این تولیدات تنها فرش ترکمن دویدوخ به ثبت ملی رسیده است.

بافت این تولیدات چقدر زمان می برد؟
بافندگان از حدود سه ماه تا یک سال باید وقت بگذارند که این تفاوت زمان بستگی به متراژ، ظرافت و نقش انتخابی برای فرش دارد.

درباره قیمت این تولیدات توضیح دهید؟
قالیچه های تک رو ترکمنی از پنج تا هفت میلیون تومان قیمت گذاری می شوند و فرش دوروی ترکمنی نیز از پنج تا 12 میلیون تومان قیمت دارند که البته در حال حاضر قیمت این محصولات تولیدی نیز کاهش یافته است.

در حال حاضر این شرکت تعاونی چه برنامه هایی را دنبال می کند؟
با توجه به تبادل اطلاعاتی که با سایر استان ها داشتیم همچنین از تجربیات شرکت های بزرگ و بنام داخل کشور استفاده کردیم متوجه شدیم که فروش استان ما در مقایسه با فروش سایر استان ها در حد صفر است، این در حالی است که در استان ما فرش دورویه تمام ابریشم ترکمن و فرش گل برجسته تمام ابریشم ترکمن بافته می شود که از بهترین نمونه های فرش ایران است اما متاسفانه فروش ضعیفی داریم و دلیل اصلی آن نیز این است که بافندگان خیلی از رنگ های قرمز و رناس استفاده می کنند.
در همین راستا این شرکت درصدد برآمد تا در تولیدات این فرش انتخاب رنگ ها را از پنج رنگ با 15 رنگ افزایش دهد.
همچنین در زمینه استفاده از نخ نیز به جای نخ های درجه سه و چهار از نخ های درجه دو استفاده کردیم و در سال 94 نیز نخ های درجه یک را خریداری می کنیم تا در تولیدات جدید استفاده شوند.

آیا استفاده از 15 رنگ به جای پنج رنگ برمبنای مطالعات علمی و نظر کارشناسی شده صورت گرفت یا بر اساس سلیقه مشتری؟
البته این افزایش رنگ انتخابی در تولید فرش براساس اصول علمی انجام نگرفت بلکه بر اساس سلیقه بازار انجام دادیم تا به صورت موقت بتوانیم با این ترکیب رنگ های جدید بازار فروش خود را کمی بهبود ببخشیم و سپس بازار فروش جدید را ارزیابی کنیم.
باید بگویم که با این تغییر انجام شده در انتخاب رنگ ها و استفاده آن در تولیدات جدید کمی وضعیت بازار فروش مان بهتر شد.

آیا این اقدام بدون رعایت اصولی علمی جای نگرانی ندارد؟
نبود طراح باعث شد که انتخاب رنگ های جدید تنها بر اساس سلیقه بازارانجام شود و باید خاطر نشان کنم که برای انجام طراحی بر روی نقش و نگارهای اصیل فرش ترکمن با طراح زبردستی آشنا نبودیم که کار طراحی را به او بسپاریم.

آیا این اقدام شما به اصالت فرش ترکمن و برند سازی تولیداتتان ضربه نمی زند ؟
البته همین طور خواهد شد.
آیا سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان شمالی در زمینه معرفی طراحان برجسته فرش می تواند به شما کمک کند، آیا در این زمینه اقدامی را انجام داده اید؟
ایران بزرگترین طراحان فرش را دارا است، اما طراحی که بیایید در زمینه فرش ترکمن طراحی کند، آن طراح را نداریم و مقصود بنده این است که طراحی که با نقش های اصیل و قدیمی ترکمن آشنا باشند را نداریم تا سبک های اصیل و قدیمی را با طرح های جدید منطبق کند و نقش های جدیدی با حفظ اصالت نقش های قدیمی خلق کند.

آیا شما با حضور مدیران مرکز ملی فرش ایران به استان این موضوع را نیز مطرح کردید؟
بله در این نشست قرار شد که بنده درخواستم را به سازمان صنعت، معدن و تجارت استان ارسال کنم تا آنان این خواسته ام را پیگیری کنند.
البته درصدد هستیم که در سال جدید در این زمینه از تخصص تحصیلکردگان رشته فرش برای طراحی های جدید نیز تعامل داشته باشیم.

در حال حاضر بهترین بازار فروش فرش ترکمن کدام بازارها هستند؟
97 درصد از تولیدات فرش ترکمن خراسان شمالی توسط واسطه ها به استان های خراسان رضوی، تهران، قم تبریز ارسال و از آنجا به بازار مصرف عرضه می شوند و این نیز به این دلیل بوده است که یک بازاریاب قوی نداشتیم.

ضعف از کجا است؟
ضعف عدم آشنایی با بازار خارج از ایران بوده است که تولیدات فرش ترکمن استان توسط واسطه ها از استان خارج می شوند.

آیا شما در نمایشگاه هایی که در سطح کشور برگزار می شوند به منظور معرفی محصولات خود نیز حضور می یابید؟
بله چند سال قبل در نمایشگاه های بین المللی که در ایران برگزار شد، حضور یافتم اما امسال در نمایشگاه ترکمنستان به دلیل هزینه های بالایی که داشت نتوانستم به نمایندگی از بافندگان استان در این نمایشگاه حضور یابم.
البته باید خاطر نشان کنم اعمال تخفیف در هزینه های سفر به نمایشگاه های بین المللی بسیار کمک کننده است تا تولید کنندگان بتوانند در این زمینه نیز برنامه ریزی کنند و توجه به این موضوع برای اقتصادی تر شدن تولیداتمان بسیار مفید خواهد بود.

برای برندسازی این تولیدات چه الزاماتی نیاز است در استان آماده سازی شوند؟
یک مورد این است که سازمان صنعت، معدن و تجارت و مرکز فنی و حرفه ای استان همچنین استانداری با بافندگان و شرکت های تعاونی همراه شوند که خوشبختانه در این زمینه آنان با ما همراه شده اند و از همیاری و حمایت آنان قدردانی می کنیم.
علاوه بر این، واحد رنگرزی صنعتی در استان نداریم که مجبور هستیم نخ ها را برای رنگ کردن به استان گلستان ارسال کنیم و آنان نیز کار رنگرزی را با کیفیت مناسب و خوبی انجام نمی دهند و این رنگ ها قدرت رقابت با رنگ فرش های تولیدی تبریز و مشهد را ندارند بنابراین احداث چنین واحدی در استان بسیار مهم است.
همچنین نیازمند آشنایی و تعامل با طراحان زبردستی هستیم تا در زمینه طراحی های جدید بتوانیم به صورت علمی اقدام کنیم.
علاوه بر این درصدد هستیم در سال جدید سایت فرش را راه اندازی کنیم تا از این طریق این دست بافته ها به مشتریان و علاقه مندان معرفی شوند و البته همکاری صدا و سیما با ما نیز در زمینه معرفی و تبلیغات این تولیدات بسیار کمک کننده خواهد بود.

شهرک صنعتی فرش استان آماده واگذاری به شرکت های تعاونی و بخش خصوصی شد، آیا برنامه ریزی خاصی برای استفاده از این محیط برای صنعت فرش ترکمن استان در دستور کار خود دارید؟
به این نتیجه رسیدیم که در زمینه راه اندازی واحد ریسندگی در این شهرک برنامه ریزی کنیم چون در حال حاضر پیله های کرم ابریشم برای تبدیل به نخ به استان خراسان رضوی فرستاده می شود و ما نیز باید این نخ ها را با قیمت بالایی خریداری کنیم این در حالی است که بهترین پشم و پیله کرم ابریشم متعلق به خراسان شمالی است و اگر این واحد ریسندگی را راه اندازی کنیم خود می توانیم این فرآیند تولید نخ را در استان انجام دهیم.
در حال حاضر نیز به دنبال این هستیم که بخشی از هزینه ها را از طریق دریافت تسهیلات و مابقی را از طریق فروش سهام به تولیدکنندگان تهیه کنیم.

اداره کل کار استان در سال جاری نسبت به تشکیل شرکت های تعاونی برای نوغان داری و تحول صنعت فرش ترکمن در شهرستان راز و جرگلان اقدام کرده است، نظر شما در این زمینه چیست؟
این اقدام، اقدامی بسیار مهم و اقتصادی است و البته برای احداث واحد ریسندگی نیز بسیار مفید است و این شرکت می تواند در این زمینه از این فرصت برای خرید پیله های کرم ابریشم برای تولید فرش ترکمن با کیفیت خیلی خوب بهره برداری کند.

شرکت شما برای انطباق با بازار روز تا چه اندازه می تواند با شرکت های طراحی دکور وارد تعامل شود تا بافته های شما با صنعت دکوراسیون روزهمخوانی داشته باشد؟
با راه اندازی سایت فرش ما می توانیم از سلیقه های روز دنیا استفاده کنیم که البته در این زمینه باید سازمان صنعت، معدن و تجارت استان نیز ما را همیاری و راهنمایی کند.

اترک نیوز

منبع :