نواحی و مناطق قالی بافی

بررسی انواع سرپرده با تاکید بر سرپرده ترکمن (12)

مراحل بافت نمونه دوم در نمونه دوم ابتدا طرح مورد نظر با استفاده از نقوش ترکمنی کتاب آقای حصوری انتخاب شد و روی کاغذ شطرنجی 120 طراحی شد.طرح های مورد استفاده در این نمونه به ترتیب زیر هستند:


1- متن: موری (تکه ) مارگل.
2- متن: ساری گل ( ترکمن ) گل زرد.
3- بازوها: سَگداغ گل ( ترکمن ) داغ.
پس از انجام مرحله طراحی و مشخص شدن رنگ ها، چله کشی به روش ترکی به عرض 90 سانتی متر انجام شد

شکل 8-5


اما شیوه بافت نیم لول انتخاب شد. در ابتدای شروع بافت نمونه دوم همانند نمونه اول، گلیم سوف به میزان 3cmبافته شد و بافت فرش مطابق با نقشه به شیوه گلیم و فرش انتخاب شد. گلیم بافته شده در این فرشینه از نوع پیچ باف ( شیرکی پیچ ) و نوع گره ترکی می باشد . بعد از اتمام پایین کار، پس از بافتن یک زنجیره ( قایقی ) برای محکم تر شدن بافت، در میان کار به مثابه ایجاد ابتکار در کار یک چوب به ارتفاع 8cm از بین چله ها رد شد و ادامه ی کار ( قسمت دعا جیق ها ) بافته شد بازو ها نیز مطابق نقشه بافته شدند. .(تصویر)

شکل9-5

شکل10-5


پس از زنجیره نهایی در این قسمت نیز قبل از شروع بافت دعا جیق، در هر دو قسمت بازوهای کار، ابتدا دو چوب به ارتفاع 8cm گذاشته و روی آن را دوباره زنجیره زده و سپس دعاجیق بافته شد .(تصویر)

شکل 11-5


در پایان کار برای تمیز تر شدن کار روی دعاجیق ها را زنجیره زده و مطابق نمونه 1 کار بافتن ریشه های پایانی به روش شیرازه منفصل آغاز شد و پس از اتمام کار و پایین آوردن فرشینه از روی دار مانند نمونه1 منگوله های تزئینی انتهای ریشه ها و تزئینات ابتدای کار ( گلیم باف ) را اضافه و همچنین چوب های داخل کار از سرپرده جدا شده و قسمت ریشه های بین چوب نیز مشابه به ریشه های پایانی ( به روش شیرازه منفصل ) بافته شد. (تصویر...)

شکل 12-5

مشکلات حین کار نمونه 2)
در این نمونه نیز مثل نمونه 1 باید در هنگام پرداخت بسیار مراقب ریشه های پایین کار بود، قسمت متن و قسمت ابتدایی بازو ها به سختی پرداخت شد ( به این دلیل که احتمال از بین رفتن ریشه ها بوسیله دستگاه پرداخت بسیار است) و دعا جیق ها به صورت دستی پرداخت شدند.
پس از پرداخت کامل بدلیل اینکه دور گیر قسمتهایی از نقوش، گلیم باف بود و چون سطح کمی را در بر گرفته بود به خوبی مشخص نمی‏شد به همین خاطر پس از پرداخت کلی، دور گیر نقوش با استفاده از قیچی پرداخت برجسته شد.

شکل13-5
نتیجه گیری:
هدف از تحقیق ارائه شده معرفی سرپرده های ترکمن و ارائه ی نمونه ای جدید متناسب با چیدمان زندگی مدرن، برای جلوگیری از به انزوا رفتن این دستباقته و تشویق سایر مبتدیان در این رشته برای زنده کردن دستبافته های زیبا و چشم نواز ایرانی که در گذشته در بین اقوام اصیل ایرانی بافته می شده و اکنون رو به زوال رفته یا به کلی به فراموشی سپرده شده، بوده است.
در این تحقیق مشخصات تعدادی سرپرده بررسی شد که:
بافته هایی پرزدار با شکل کلیU لاتین هستند و در گذشته برای جلو در آلاچیق عشایر استفاده می شدند. همه ی آنها دارای بازوهایی هستند که در اصطلاح ترکمنی به آن دعاجیق می گویند و به مثابه چشم زخم بوده اند طرح های استفاده شده اکثرا گول یا نقشمایه های چشم زخم هستند و رنگ ها، شیوه بافت وبالاخره طرح کلی اکثر آنها بسیار شبیه به هم است.
و همچنین نمونه ای مدرن از این دستبافته متناسب با زندگی امروزی با استفاده از تغییر رنگ سرپرده های قدیمی و رنگ های ملایم و تغییر تکنیک ارائه شد که بسیار متناسب با دکوراسین مدرن است و می توان در اماکن سنتی، مثل: قهوه خانه های سنتی،دکوراسیون های سنتی-مدرن و ... استفاده کرد.
در حال حاضر بافندگان این گونه دستبافته ها در اثر اغواگری و نداشتن سود کافی برای آنها، این دستبافته ها را یا تولید نمی کنند یا بسیار به ندرت تولید میکنند. بعلاوه توجهی را که قبلا به این دستبافته ها داشتند را از دست داده اند و به تولید فرشینه های بی کیفیت می پردازند که با کاری کم ، ظاهری چشم گیر و دلپذیر دارد. بنابراین وقت آن رسیده تا برای نگهداری دستبافته های زیبا و نفیس این چنینی که قابل دستیابی و احیا هستند، اقدام لازم به عمل آید. به امید روزی که این تلاش ها بتواند فرش عشایر ایران را بیشتر و بیشتر دارای ارزش علمی کند و به جهانیان بشناساند.

فهرست منابع و مآخذ:
1- محمدی، رامونا(1388)، پوشاک و زیور آلات مردم ترکمن،تهران: جمال هنر.
2-اشتنبرز، اریک(1384)، قالیها و قالیچه های ایران ( چاپ دوم)، تهران: انتشارات یساولی.
3- بوگولیوبف(1356)، فرش های ترکمنی، تهران: موزه فرش ایران.
4-حصوری، علی(1371)، نقش های قالی ترکمن و اقوام همسایه(چاپ اول)، تهران: انتشارات فرهنگان.
5-طغیان پور، قرباندردی(1386)،منطقه فرهنگی ترکمن صحرا، گنبد کاووس: اداره صنایع دستی گنبد کاووس.
6-عبدالهی زاد، مریم(1381)، آشنایی با طراحی قالی ایران، تهران: نشر واحدی.
7-ژوله، تورج(1381)، پژوهشی در فرش ایران(چاپ اول)، تهران: انتشارات یساولی.
8- آق آتابای، مریم(کارشناس فرش)(1392)، اداره صنایع دستی گنبد کاووس(مصاحبه شخصی).
9-متین،تاریخچه فرش ترکمن،بازیابی در 7 اردیبهشت 1388، سایت مجله بایراق.
10-حقیقت، سمیرا(دانشجوی هنراسلامی)(1392)،دانشگاه بیرجند(مصاحبه شخصی)
11-ایزانلو، حسین(ریاست اتحادیه فرش شهرستان بجنورد) (1392)، بیرجند(مصاحبه شخصی).
-12 F. ston , peter (1997) oriental rug lexicon , London : Thames and Hudson
-13Thompson , john (1980) . Turkmen tribal carpets and traditional , vashangton

منبع :