نواحی و مناطق قالی بافی

اقتصاد در فرش و تاريخ فرش روستای باغ آسيا شهرستان گناباد(بخش پنجم)

قالی بافی در باغ آسیاروستای باغ آسیا از قدیمی‌ترین مراکز بافت قالی در شهرستان گناباد است.

تاریخچه قالیبافی در این روستا تقریبا به سال ۱۲۹۰ شمسی برمی گردد زمانی که روستا به صورت کدخدامنشی اداره می‌شده است. در آن زمان کدخدای روستای باغ آسیا آقای میرزا احمد باغسیاهی بوده است که قالیبافانی را از شهرهای دیگر دعوت کرده و به آن‌ها خرجی و مزد می‌داده است تا این حرفه را به روستاییان (باغ آسیا) بیاموزد و کارگاهی در محلی به نام (باغچه گل) که اقامتگاه خود کدخدا بود دایر کرده و مردم در آنجا آموزش می‌دیده‌اند تا اینکه این حرفه را آموختند و خودشان از استادان خبره و زبده قالیبافی شده‌اند قبل از اینکه صنعت قالیبافی از رونق بیافتد حدود صد نفر به این حرفه مشغول بوده که تقریبا می‌توان گفت تمام مردم روستا این حرفه را آموخته بودند. (۱۰۰ نفر نسبت به جمعیت آن زمان یک روستا رقم بالایی است) امروزه قالی بافی در این روستا به علت از رونق افتادن بازار فرش به حداقل رسیده به طوری که اندک افرادی هستند که به صنعت بافندگی مشغول هستند.
در سالهای گذشته این صنعت در دو بخش فعالیت داشته که عبارتند از:
الف) بخش خصوصی: که افراد بافنده برای خودشان مواد اولیه قالی را تهیه و کارگاههای کوچکی را راه اندازی می‌کردند و بعد فرش بافته شده را به بازار عرضه و از این راه درآمد کسب می‌کردند.
ب) بخش دولتی: از طرف شرکت فرش (سابق) وابسته به وزارت بازرگانی بود ارائه می‌شود که در حال حاضر این شرکت منحل شده است ولی در گذشته این شرکت توسط آقای صدوقی از ساکنین روستای باغ آسیا اداره می‌شد و فرشهای بافته شده به فروش می‌رسید طرحهای بافته شده بیشتر ریزه ماهی، لچک ترنج، شاه عباسی بوده است.
مواد اولیه
مواد اولیه این صنعت در روستا و در قدیم پشم بوده و در حال حاضر ابریشم و غیره می‌باشد. بیشتر دارهای قالی و قالیچه در این روستا به صورت عمودی بوده است.
بافت قالی‌ها و قالیچه‌های بافته شده در روستای باغ آسیا با گره فارسی بافته می‌شوند البته در روستاهای دیگر گناباد ترکی هم می‌بافند. قالی‌ها در ابتدا۲*۱متربوده بعدهاتوسط تاجری سایزهای ۳*۲و۴*۳ آورده شد. تعداد رج بافته شده را با اصطلاح مقاط بیان می‌کنند که ازاین فرمول بدست می‌آید:
مقاط در یک متر مربع = ۴۶. ۸/ رجشمار * رجشمار

طرح و نقشه
طبق بررسی به عمل آمده گناباد و روستاهای آن فاقد طرح خاصی بوده‌اند و در قدیم شخصی به نام کمیانی طرحی به نام طرح درختی از شوروی سابق به گناباد آورده و مرحوم آقای باغ آسیایی از این طرح به تعداد زیاد بافته است. طرحهایی که از شوروی جهت بافت آورده شد شامل بوته رضایی و لچک ترنج بود و به تدریج طرحهای سعدی، قازی خان و لچک ترنج مشهدی جای طرحهای شوروی را گرفت.
اما از سال ۱۳۴۳ شخصی به نام حاج عباس صدوقی که اهل روستای باغ آسیا است و علاقه زیادی به فرشبافی دارد به طراحی و نقشه کشی روی آورده که تغییرات عمده‌ای در طرحهای فرش گناباد به وجود آورده است.
امروزه طرح بیشتر قالیهای بافته شده لچک ترنج می‌باشد که‌گاه تمام چهار گوشه قالی را فرا می‌گیرد و‌گاه تنها به صورت خط موربی است که در گوشه‌های قالی هستند. ترنج نیز در بعضی طرح‌ها شبیه دایره و در بعضی طرح‌ها به بیضی نزدیک می‌شود وسیله کار طراح در گذشته زغال مو و مقتال بوده است در حالیکه امروزه از کاغذ شطرنجی و مداد استفاده می‌کنند.

منبع :