اساتید فرش

آشنایی با "استاد حبیب الله امین افشار" به انگیزه برگزاری همایش نقد و بررسی مستندهای قالی آذربایجان

استاد حبیب الله امین افشار فرزند حاج میرزا امین امینی که فردی روحانی بود، در شهرارومیه در سال ۱۲۸۲ در یک خانواده متمول و روشنفکر شهری متولد گردید.

· نام: حبیب الله امین افشار

· تاریخ تولد: ۱۲۸۰

· محل تولد: ارومیه

 استاد امین افشار فرزند حاج میرزا امین امینی که فردی روحانی بود، در شهرارومیه در سال ۱۲۸۲ در یک خانواده متمول و روشنفکر شهری متولد گردید. تحصیلات خود را تا دیپلم نظام قدیم ادامه داد و سپس در سال ۱۳۰۰ به تبریز مهاجرت کرد. و چندی بعد شغل معلمی را اختیار کرد، اما با توجه به روحیه ظریف و احساس هنری خود از آن شغل استعفا داده و راه هنر را انتخاب نمود و در طراحی سنتی فرش شروع به فعالیت نمود و با ابتکار و خلاقیت خاص خود در کمترین زمان، اساتید زمان خود را متعجب نمود. و از شهرت قابل تعمقی برخوردار گردید. ایشان هنرمندی خودآموز بود که با همت و ممارست و تجربه‌های زیاد به این مهارت رسید. ایشان با استادانی چون استاد سید حسین مصور ارژنگی مراوده داشت. در بازار فرش تبریز با نام (حبواله خان) و (آقای امینی) مشهور بود.

 حبیب الله خان زمانی برجسته‌ترین طراح فرش تبریز بوده است. فرش‌های وی اگر بتوان نمونه‌هایی از آن را بافت، از بارز‌ترین فرش‌های تبریز است. او یکی از هنرمندانی بود که بر روی فرش‌هایی از کاخ مرمر که در تبریز بافته می‌شد کار کرده است. از فرش‌های به جا مانده و تصاویر فرش‌هایی که استاد کار نموده‌اند چنین بر می‌آید که بر طراحی سنتی تسلط داشته و با قوه ابتکار و ابداع هنرمندانه، این نقوش را بر روی فرش تجسم می‌بخشیده است. سبک کار وی طراحی سنتی بود و علاوه بر موتیفهای رایج این نوع طرح‌ها، از نقوش و موتیفهای دوران باستان نیز در طرح‌هایش استفاده می‌کرد.

 استاد حبیب الله امین افشار بعد از ۸۵ سال عمر و حدود ۶۰ سال طراحی مستمر، در سال ۱۳۶۸ در تبریز دیده از جهان فروبست و به دیار باقی شتافت و در وادی رحمت تبریز به خاک سپرده.

 گستره فعالیت‌های استاد حبیب الله امین افشار تنها در محدوده شهر تبریز و آذربایجان نبوده است و همواره سفارشاتی نیز از شهرهای اصفهان و کرمان داشته، که مستمراً نیز به این دو شهر رفت و آمد داشته است. موتیفهای مورد استفاده در طرحهای ایشان، ریشه در نقوش اساطیری و سمبلیک گیاهی و حیوانی اصیل ایران داشته و با ابتکارات و خلاقیت‌های فردی خود سبک بدیع و منحصر به فردی در طراحی فرش ایران از خود به یادگار نهاده است. با شناخت عمیقی که از نقوش اشیاء زیر خاکی و اسلیمی‌ها و نقوش اشیاء خطائی و به خصوص آناتومی حرکتی و استلیزه نمودن حیوانات چون آهو، گوزن و اسب و پرندگان و خرگوش و پلنگ و... داشت، در ترکیبات طرح خود به وفور این موتیف‌ها را استفاده نموده است.

 وی با توجه به فشردگی کار و سفارشات زیاد، به طور هم زمان ۳تا۵ طرح را شروع، و با هم به اتمام می‌رساند و اکثراً قبل از اتمام کلیه ترکیب بندی و مراحل کلی طرح، با اصرار سفارش دهنده ۱۰۰ لای یا بیشتر از نقشه بریده می‌شد تا بافت شروع گردد. و به همین دلیل نقشه‌ها به ندرت به طور پیوسته و کامل طراحی می‌شدند. و صرفاً حافظه طراح کمک مؤثری برای ادامه طراحی قسمت باقیمانده نقشه فرش بود. از طراحی فرش‌های بافته شده با طرح استاد امین افشار در رجهای بالای ۴۰ انجام می‌گرفت و قبل از اینکه کلیه فرش از نظر بافت به اتمام برسد، روی دستگاه‌ها معامله می‌شد و به کشورهای خارج صادر می‌گشت.

 برخی از فرش‌های بافته شده با طرحهای استاد، چنانچه در پیش‌تر ذکر شد، به سفارش شرکت فرش ایران برای کاخ مرمر تهران انجام شده و برخی نیز برای اماکن دولتی، برای مفروش نمودن سالن‌ها خریداری می‌شد. و نیز از نمونه فرش‌های منحصر به فرد بافته شده با طرح استاد امین افشار را می‌توان در منزل تاجران مشهور فرش تبریز و اصفهان و کرمان از قبیل آقایان: هریسچی، کیمیا، اباذر، تلیسچی‌زاده، عماد، تقی‌زاده، ارجمندی و فرجی و زرخواه و... سراغ گرفت.

 کپی اکثر نقشه‌های ابداعی استاد در طی دوران فعالیت طراحی ۶۵ ساله‌شان نیز بصورت گنجینه‌ای از طرح‌ها، در نزد یکی از پسرانش به نام داریوش امین افشار، وجود دارد.

قالی ایران

منبع :