نواحی و مناطق قالی بافی

اقتصاد در فرش و تاريخ فرش روستای باغ آسيا شهرستان گناباد(بخش هفتم)

رنگرزیکارخانه رنگرزی گلرنگ:کارگاه رنگرزی گلرنگ در جاده سنتو واقع شده است که حدود ۱۴ کارگر در آن مشغول به کار هستند.

این کارخانه ۲۰۰۰۰م‌تر زیر بنا دارد که۳۰۰م‌تر آن سالن دیگ بخار ۱۰پاتیل بتنی ۱۰پاتیل مسی تصفیه فاضلاب خشک کن اتومات می‌باشد.اگر الیاف به صورت خامه به کارخانه آورده شود باید باز شده سپس با آب ۶۰ درجه وصابون شسته شده وآماده رنگرزی می‌شود. برای رنگرزی آن‌ها را در پاتیلهای رنک گذاشته تا رنگ شود دوباره مراحل شستشو و سانتریفوژ ودرمحوطه باز قرداده تاخشک شود. رنگرزی در این کارخانه با رنگزاهای طبیعی است. تمامی رنگ‌ها از زرد، آبی، قرمز و نارنجی به دست می‌آید. رنگ زرد از برگ مو، اسپرک، جاشیر، کاه بدست می‌آید. رنگ قرمز از حشرهای به نه نام قرمزدانه وبرای دندانه کردن از آبغوره قره قروت ویا سرکه استفاده می‌شود. رنگ نارنجی از روناس بدست می‌آید. رنگ قهوه‌ای از پوست گردو رنگ آبی از نیل وبرای دندانه کردن از سود استفاده می‌شود. لاک سفید نیز برای دندانه کردن رنگهای طبیعی استفاده می‌شود.

شخصیتهای برجسته
۱) آقای محمد حسین صدوقی
یکی از قالیبافان قدیمی شهرستان که در کنار قالی بافی به کار طراحی و رنگرزی و رفوگری اشتغال داشته که هم اکنون در قید حیات نیست.
۲) ولی ا.. باصری مشهور به علی
در سال ۱۳۲۶ متولد شد. از‌‌ همان کودکی قالی بافی را شروع کرد و کار رنگرزی را هم انجام می‌داده‌اند به گفته خودش قالی‌ها را به شهرستان طبس می‌فرستادند اما بعد از زلزله این کار متوقف شد و آقای باصری قالیبافی را برای همیشه کنار گذاشت و به حرفه کشاورزی روی آورد.

۳) میرزاعلی نقلی باغ آسیایی
از طراحان و شاگرد جولیده بوده که در قید حیات نمی‌باشد.
۴) محمد صدوقی
از طراحان و رفو گران این روستا بوده که هم اکنون در قید حیات نیست.
۵) طوبی باصری
از دوران کودکی به این حرفه مشغول بوده است.
۶) حاج عباس صدوقی
از چهره‌های معروف در هنر قالیبافی در شهرستان گناباد و روستای باغ آسیا می‌باشد که از‌‌ همان کودکی به یادگیری فنون قالیبافی پرداخت وی بافنده، رنگرز، رفوگر و طراح زبردستی است. وی رفوگری را در دوران سربازی که در تهران بوده است نزد حاج حسین تبریزی آموخته است. وی از شاگردان آخرتی، ممدباقری وجولیده بوده است.
۷) مرتضی احمد باغ آسیایی
از معروف‌ترین و شناخته شده‌ترین تولید کنندگان قالی بافی گناباد که شاگرد شریعت‌زاده بوده و بیشتر بافته‌های او بر اساس طرحهای سفارش شده و از طرف کمپانی‌های خارجی بوده است.
۸) حاج محمد باصری
حاج محمد باصری فرزند مراد باصری که از بزرگ‌ترین تولید کنندگان فرش بوده‌اند که هم اکنون جانباز هستند و کمتر به ایت کار اشتغال دارند.

برخی اصطلاحات نقشه خوانی
به منظور بافت سریع قالی مخصوصا قالی‌های بزرگ که چند نفره کار می‌کنند استادکار به نقشه خوانی سرعت می‌بخشد برخی از این اصطلاحات به شرح زیر است:
تا بجا.... یعنی بافت تا جای رج قبلی روی خودش
تا بجا و در به اول.... یعنی آن تای رج را جای خودش می‌بافیم و یک تای دیگر در طرف اول آن می‌بافیم که مجموعا دو گره بافته می‌شود.
سر اول.... یک تا به طرف اول بافته گاهی بیش از یک تا
سر جلو.... یکی به طرف جلو و گاهی بیش از دو تا گره
سه ور سه تا.... روی سه تا رج قبلی سه رج به رنگ دیگر و یا‌‌ همان رنگ
آخر تا بجا.... تای آخر بافت روی خودش می‌بافیم
اول تا بجا.... تای اول بافته‌ها را روی خودش می‌بافیم
دو تا و سه تا.... دو تا از خانه‌های شطرنجی را گذاشته و سه گره دیگر می‌بافیم
دو ور دو تا.... روی آن دو تا دو تا به رنگ خودش و یا رنگ دیگر
سر اول، سر جلو که دو تا در رفته..... یکی به طرف اول و یکی به طرف جلو به طوری که دو تا گره باقی بماند.

آداب و رسوم قالی بافی
هر منطقه برای هر موضوع خاص آداب و رسوم مخصوص به خود دارد
 معمولا کار چله کشی در باغ آسیا در روز جمعه شروع می‌شود و در بین کلافهای نخ قند یا نبات می‌گذارند تا در پایان چله کشی که نخ تمام شد فرد دهان خود را شیرین کند. و اسپند دود می‌کنند و اشعاری را زمزمه می‌کنند
 یک دانه اسبنج / هزار دانه سبنج / پیغمبر ما گفت که برسوز سبنج / چشم بد خلق را سبنج است نجات / که بر قبر پر نور محمد صوات
روز بافت
 یاد کنیم خدا را / استاد کار ما را / جبرئیل امین را / پیغمبر خدا را / حسن مجتبی را / حسین شهید کربلا را / فاطمه زهرا را /دین، دین احمد بر همه رحمت بفرستید / صلوات بر محمد
 در روزی که مبارک و خوش یوم است قالی می‌بافند و در روزهای چهارشنبه قالی نمی‌بافند و روز شنبه کار قالی بافی را تعطیل نمی‌کنند زیرا معتقدند که تا آخر هفته ممکن است قالی نبافند.
 کسی که دستش سنگین است در پشت دار قالی نمی‌نشیند زیرا اعتقاد دارند قالی دیر تمام می‌شود. جلوی کسی که چشم نظر دارد قالی نمی‌بافند و یا اینکه اسپند دود می‌کنند. قالی را در شب جمعه باز می‌کنند و در آن شب به افراد خانه و بافندگان شام می‌دهند.

با تشکر از تمام کسانی که بنده را در امر جمع آوری این مجموعه همکاری نمودند.

۱. آقای صباقیان....... مسئول شرکت تعاونی فرش دستباف گناباد
۲. آقای علی صدوقی....... مسئول کارخانه رنگرزی گلرنگ
۳. آقای محمد صدوقی....... مسئول اتحادیه فرش گناباد
۴. آقای عباس صدوقی....... از اهالی روستای باغ آسیا
۵. آقای ایزدیار....... عضو شورای اسلامی روستای باغ آسیا
۶. مسئولین محترم اداره جهاد کشاورزی شهرستان گناباد
۷. مسئولین محترم اداره بازرگانی شهرستان گناباد

منبع :