نواحی و مناطق قالی بافی

فرش خراسان (بخش هفتم)

 گناباد:آنچه از نقوش گناباد در کتاب پژوهش در فرش ایران آمده شامل مطالب ذیل می‌باشد:


«طرحهای اصیل خراسان به ویژه لچک و ترنج شاه عباسی و افشان شاه عباسی می‌باشد«(۹۲)
در مقاله چالش و فرصت‌ها برای فرش خراسان نیز از نقش مایه‌های گناباد چنین آورده است:
«دوره اول (شروع قالی بافی تا قبل از جنگ جهانی دوم)
دوره دوم (از جنگ جهانی دوم تاکنون)
طرح‌ها: گلدانی، افشان، نائین، کاشان، تبریز. «(۹۳)
در مقاله طرح‌ها و نقوش فرش خراسان نقشه‌های فرش گناباد بدین صورت است:
«۱ـ ترکمنی ۲ـ بلوچی امانتی ۳ـ مشهد ۴ـ کاشمری ۵ـ کشمیری. «(۹۴)
۸ـ ۶ فردوس:
با توجه به وجود مناطق عرب نشین در این ناحیه نقوش عرب خراسان که در مقاله چالش و فرصت‌ها برای فرش خراسان ذکر شده نقل می‌گردد:
«دوره اول (عرب)
طرح‌ها: هندسی
دوره دوم (۲۴ رنگ)
طرح‌ها: مشهد و کاشان
دوره سوم (نائین)
طرح‌ها: نائین. خشتی. ماهی درهم «(۹۵)
بنابر مقاله طرح‌ها و نقوش فرش خراسان طرحهای فردوس عبارتست از:
«۱ـ بلوچی امانتی ۲ـ کاشان ۳ـ افشان ۴ـ کاشانی ۵ـ ترنجی ۶ـ شاهی ۷ـ گل آهوئی ۸ـ گل نائینی ۹ـ گل شاهی ۱۰ـ عکسی ۱۱- نقشه عربی ۱۲ـ مارشیر ۱۳- خشتی سعدی ۱۴ـ باوبندی ۱۵ـ قندیلی ۱۶ـ سالار خانی ۱۷ـ کرمانی ۱۸ـ خورشیدی «(۹۶)
۹ـ۶ بلوچ نشین:
از آنجا که بلوچ نشین قسمتهای مختلفی را در بر می‌گیرد ابتدا به ذکر کلی نقوش تمام قسمت‌ها و سپس به طرز گز نشینی به ذکر نقوش چند منطقه بلوچ نشین می‌پردازیم:
در کتاب پژوهشی نقوش ایران عمده‌ترین و در عین حال شناخته شده‌ترین طرحهای قالیچه‌های بلوچ که به صورت ذهنی بافته می‌شود و به همین نام‌ها نیز شهرت یافته‌اند عبارتند از:
«۱ـ کلاه دراز یا کلاه بلند ۲ـ سه خشتی ۳ـ گاوو برج ۴ـ سنگ چولی ۵ـ گل شفتالو ۶ـ فتح الله خانی ۷ـ یعقوب خانی ۸- مددخانی ۹ـ علی اکبر خانی ۱۰ـ گوزنی ۱۱ـ چشمه گل ۱۲ـ دختر قاضی ۱۳ـ کله قندی یا گل شیخی ۱۴ـ طاووسی ۱۵ـ گل بادامی ۱۶ـ برگ تاکی ۱۷ـ گل اشرفی ۱۸ـ گل ستاره ۱۹ـ می‌خک ۲۰ـ چهار مرغ ۲۱ـ عبد السرخ کاشمر ۲۲ـ پر جلکی ۲۳ـ کشمیری «(۹۷)
در وصف طرح قالیچه‌های بلوچ در کتاب فرشنامه ایران اینگونه آمده استک
«طرحهای قاسم آبادی، سالار خانی، گلدانی، سجاده‌ای سر برگی و سه قابی از جمله نقشه‌های رایج در قالیچه بلوچ است، «(۹۸)
در مقاله چالش و فرصت‌ها برای فرش خراسان از نقوش قالی بلوچ چنین گفته شده است:
«طرح‌ها: کلاه درزای، سه خشتی، سنگ چولی، علی اکبر خانی، فتح ا... خانی، دختر قاضی، می‌خک، چشمه گلی، مرغی، کله قندی، طاووسی، بادامی، پر کلبی، بله کانی و کشمیری «(۹۹)
محولات:
در کتاب فرشنامه ایران از نقوش به کار رفته در فرش آن اینگونه آمده است:
«بین بافندگان محل بافت دو نقشه رواج دارد که عبارت است از: حسن قاضی و ورامین «(۱۰۰)

منبع :