مرمت و شستشوی فرش

فرش معيوب ؟ (بخش اول)

شايد برای کلمه عيب درعرصه فرش نتوان مصداق واحدی تعريف نمود ؛ چرا که برای اين کلمه با توجه به عوامل گوناگونی از قبيل زمان ؛ مکان ؛انواع فرش ؛ ذهنيت افراد وغيره ؛ تعابير و مصاديق مختلفی را می توان يافت که هر کدام به نوبه خود ؛ از منظر علمی و عرفی قابل تامل و بررسی است.

و به عبارت ديگر دايره مبحث عيب در عرصه فرش بسيار وسيع و گسترده تراز آنيست که يکنفر آنهم در نوشتاری مختصر از عهده بررسی همه جانبه و کارشناسانه آن برآيد ؛ آنگونه که تاکنون چنين بوده .

لذا با اذعان به بضاعت اندک علمی و تجربی خويش؛ با اميد به سعه صدر و اغماض پيش کسوتان و چشم انتظار تذکر و همراهی دوستان ؛ ماحصل چندين سال تحقيق علمی و تجربه عملی را در اين باب به طور مجمل و گذرا در قالب نوشتار ذيل عرضه می دارم .

البته بديهی است شرح وبسط کا مل تمامی عوامل دخيل درعيب فرش و ورود در تمامی نکات جزئی اين مطلب با توجه به گستردگی جغرافيائی و مقاطع مختلف زمانی و عوامل گوناگون محيطی ؛ از قصد و حوصله اين نوشتار خارج و البته چندان لازم هم بنظر نمی رسد ؛ لذا ذيلا به نکات مهم و عمومی مبحث عيب در عرصه فرش بسنده نموده ؛ که اميد است مبداء اثر و منشاء ثمری باشد .

عيبها در اصل به دو شاخه تقسيم می شوند:

عيوب ذاتی ـ عيوب عارضی

عيوب ذاتی همانگونه که از نامشان پيداست به آن دسته از عيبهائی گفته می شود که در مراحل فرآوری ؛ ازطراحی و مواد خام گرفته تا فرش ؛ به دلايل مختلف توسط عوامل گوناگونی بر فرش عارض می شوند .

1 ـ الف : طراحی

AWT IMAGE

يکی از آغازين مراحل توليد يک فرش همانا طراحی می باشد که در اصل می توان آن را ماکت و خشت اول بنای فرش ناميد که اگر کج نهاده شد در نهايت فرش مطلوبی از آن حاصل نخواهد شد ؛ از اينروی لازم است بهنگام انتخاب طرح و طراح ؛ نهايت دقت را به عمل آورده وبا عنايت به اقتضاء زمان ووسواس درظرائف هنری ؛ زمينه تهيه يک فرش ايده ال را مهيا نمود ؛ و به عبارت ديگرطراحی دقيق و طرح مناسب ؛ اولين نيازلازم و واجب برای توليد يک فرش خوب است. عدم مراعات نکات فنی لازم در امر طراحی موجب عيوبی از قبيل ؛ عدم تقارن ؛ عدم تناسب ؛ ناهمخوانی سايزفرش وطرح ؛ و غيره..... خواهد بود؛ که همواره در فرش حاصله خود نمائی خواهند کرد .

الف : تقارن

AWT IMAGE

تقارن طرحها با يکديگر و نقاط تلاقی آنها باهم در پيکره کل طرح ؛ در مراحل مختلف طراحی و يا توليد ؛ چنانچه به هر دليلی مراعات نشود موجب از هم گسيختگی طرح بوده و در نهايت منظره نامنسجمی را در فرش بعمل آمده بوجود خواهند آورد ؛ اين امرعلاوه برآنکه بيانگرعدم تسلط طراح برفرش وطراحی آن می باشد ؛ ناگزيرزحمات سايرين را نيز از پی خود ضايع می نمايد .

نکته : نا متقارن بودن عمدی طرح در بعضی موارد طرح جديدی را پديد می آورد که اصطلاحا طرح غلط خوانده می شود در اينگونه موارد عيب نامتقارن بودن چنانچه مورد تائيد اهل خبره باشد به حسن مضاعفی برای فرش بدل می شود .

AWT IMAGE

توضيح عکس : عکس بخوبی بيانگر عدم رعايت تقارن در هنگام توليد می باشد بگونه ايکه تقارن در طرح حاشيه مراعات نشده است.

ب : تناسب

AWT IMAGE

توضيح عکس : اين خطوط فرضی با ايجاد اشکالی هندسی جای هر کدام از اجزاء طرح را بطور تقريبی معين می نمايند و چنانچه هر يک از اجزاء طرح بطور چشمگيری اين هارمونی هندسی را به هم بزند موجب عدم تناسب در کل طرح خواهد بود . البته لازم به ذکر است اين خطوط بر روی طرح رسم نشده ؛ بلکه بطور ذهنی و از روی عادت توسط طراحان ماهر در طراحی مراعات می گردد .

تناسب عامل اصلی بالانس اجزاء طرح بوده وشاخصی مهم در ارزشيابی طرح از نظر هنری و اقتصادی می باشد. بگونه ايکه عدم مراعات آن در هر کدام از اجزاء طرح می تواند به پيکره کلی طرح آسيب رسانده و علاوه برکاستن از زيبائی هنری طرح به ارزش اقتصادی آن نيز لطمه وارد سازد.

نکته : تناسب در طراحی فرش قانون و قاعده همگانی و لا يتغيری نداشته ؛ بلکه در هر طرحی با توجه به موضوع طرح ؛ طراح به سليقه خود تناسب اجزاء طرح را مراعات می نمايد .

انجمن علمی فرش ایران

منبع :