نواحی و مناطق قالی بافی

معرفی قالیچه رواسبی( بخش دوم)

رواسبی- قالیهای تزیینی- پوششیقالیهای رواسبی به فراخورحال وهوای بافندگانش ونگاه دوستدارانش وعشق استفاده کنندگانش آن چنان غوطه وردرفرهنگهای قومی گشته است که گویی جزئی ازآن شده است .

دراین میان قالیهای تزیینی (جل اسبی) درگوشه وکنارایران هرکجاکه اسب بوده وسرکاربااین حیوان اصیل ونجیب دارندخودرادردل سنتهاجای داده است. اسب حماسه جاویدان ایل هاست. اسب علاوه بر ساز و برگ وسایل دیگری نیز دارد که پوشش‌ها و یا رواندازهای اسب بشمار می‌روند پوششهای این حیوان در واقع به مثابه البسة اوست ایرانیان از دیرباز توجه خاصی به روانداز اسب داشته‌اند وآن رابخشی ازآرایش اسب و میراث فرهنگی خود دانسته واز‌‌ همان دوران اولیه، اغلب اسب پوشهای خود را چون فرش می‌بافته‌اند مجموعه پوششهایی که بر اسب گذاشته می‌شود رامی توان به سه دسته کلی تقسیم کرد.
۱.     رواندازهای مرتبط بازین، روزینی و روکپلی
۲.     غاشیه یا زینپوش
۳.      جل اسب
جل دراصطلاح لغوی به معنی پوشش ستوران است که بوسیله آن حیوان از سرما و گرما محافظت می‌شود که معمولاً در هوای سرد و هوای آزاد و یا پس از یک مدت سوارکاری طولانی جل را روی اسب می‌اندازند تا از گزند سرما در امان باشد و نیز به عنوان عرق گیر روی حیوان انداخته می‌شود تا عرق حیوان را خشک کند و همچنین بدلیل اینکه محل نشستن سوار کار نرم باشد بر پشت حیوان جل از قالی و گلیم از جنس پنبه و پشم انداخته می‌شود جل علاوه بر این موارد لباس مهمانی او نیز می‌باشد درمجالس عروسی یا اعیاد ملی و دید و بازدید‌های رسمی همانطور که صاحب اسب ظاهرخود را می‌آراید به آرایش اسبش نیز می‌پردازد واو را با بهترین جل‌ها تزئین می‌کند وازآنجا که خداوند حس زیبایی گرائی درنهادانسان‌ها به ودیعه گذاشته است و انسان دوستدار زیبایی می‌باشد علاقه او به تزینیات باعث شد که برای حیوانات نیز پوششی از قالی و گلیم با طرح و نقش زیبا و در خورافرادی که استفاده می‌کردند بافته شود.
رواسبی یاجل اسبی
رواسبی گونه‌ای قالیچه مانند که به شکل U می‌باشد و تشکیل شده از یک بدنه مربع شکل و دو دستک، قسمت بدنه به اندازه‌ای است که تمام سطح پشت اسب را می‌پوشاند واندازه دودستک به حدی است که سینه اسب را در بر می‌گیرد وبرای گستردن بر پشت اسب انداخته می‌شود شکل، اندازه و اجزاء رواسبی کم بیش ثابت و مشخص می‌باشد. هر جل معمولاً دارای دوبازوی پهن (دستک) است که سینه اسب را می‌پوشاند. دستک‌ها توسط دستبافته‌ای نواری (خفتک) با‌‌ همان طرح و نقش متن به پهنای ۱۰ تا۷۰ سانتی‌متر به یکدیگر بسته می‌شود سپس نواری باریکتربصورت تسمه دردو طرف جل می‌دوزند که درزیر شکم حیوان گره می‌خورد وآن را محکم و چسب نگه می‌دارد. که به صورت یک تکه یا چند تکه بافته می‌شود بافت رواسبی بیشتر کار عشایری است که به پرورش اسب توجه فراوان دارند حس زیبائی گرایی نهاد انسان و علاقه او به تزئینات باعث شده است که اغلب درگذشته جهاز ش‌تر، زین اسب یا قاطروپالان الاغهای بزرگان و ثروتمندان و اشراف از جنس قالی باشد که اکنون نیز اغلب برای موتور و دوچرخه ازخورجین قالینی استفاده می‌شود. این قالیچه‌ها معمولاً در مناطق عشایر، بلوچ، ترکمن و ایلات قشقایی برای تزئین و پوشش حیوانات و ستوران بافته می‌شود
حال با این مقدمه کوتاه به معرفی یک نمونه ازرواسبی‌های موجود در گنجینه فرش و منسوجات آستان قدس می‌پردازیم.
قالیچه رواسبی
طرح ونقش: ماهی در هم
نوع گره: متقارن
نوع رنگ: طبیعی
رجشمار: ۴۰ گره در ۷ سانتی متر
ابعاد: ۱۵۸×۵/۱۸۷
جنس تارو پود: پنبه
جنس پرز: پشم
محل بافت: سنه (سنندج)
قدمت: اوایل قرن ۱۴ ﻫ. ق
اهدایی: ستاد اجرایی فرمان امام خمینی (ره)
رواسبی موجود در موزه یکی از نفایس می‌باشد که با طرح و اگیره‌ای و نقش ماهی درهم که از طرحهای معروف سنندج است بافته شده است. این رواسبی دارای حاشیه، زنجیره ومتن می‌باشد که در اطراف متن در درون زنجیره‌ای به عرضcm ۲ کتیبه‌ای بدین مضمون «مبارکباد» بصورت تکرار دور تا دور متن را در برگرفته بافته شده است. این رواسبی را بر روی حیوان انداخته و با تزئینات بیشتر آرایش می‌نمودند و این رواسبی در زمان ازدواج به منظور بردن عروس به منزل داماد استفاده می‌شده است
 

منبع :