موزه های فرش

معرفی ضريح پوش - شیروانی پوش گنجینه فرش ومنسوجات آستان ‏قدس رضوی

هنر دریای بیکران آرزو‌ها، سرچشمه جوشان خلاقیت و قله رفیع اعتقادات و باورهای انسان در اعصار و قرون است. همسویی ذوق و اندیشه همراه با حرکت دست هنرمند عالیترین و پرشکوه‌ترین دستاوردهای هنری – صنعتی را به ارمغان می‌آورد.

با این توصیف اشیاء موجود در گنجینه‌های آستان قدس رضوی بر گرفته از اعتقادات و باورهای دینی و فرهنگی و معنوی مردم است لذا امروزه موزه‌ها فقط جایی برای نگهداری اشیاء عتیقه و کهن نیست بلکه دانشگاهی مصور با انواع وسایل پژوهشی است،موزه‌ها نباید تنها نمایشگاه اشیاء باشند بلکه باید از حالت ایستایی به پویایی گرایش یابد و آموزشگاهی علمی و عملی و سمعی وبصری برای تمام مقاطع سنی و تحصیلی باشد تا در سایه آن همیشه در جهت ارتقاء سطح علمی و فرهنگی گام برداشته شود و هنر و فرهنگ غنی این سرزمین به طور شایسته معرفی گردد که سخن حکیمانه مقام معظم رهبری مؤید این مطلب است که هیچ تفکری تا زمانی که به هنر آمیخته نشود، در تاریخ ماندگار نمی‌شود.
توصیفی از ضریح پوش قلاب دوزی شده موجود در گنجینه فرش:
روپوش ضریح یا آنجامه ایی که بر فوق ضریح مطهر می‌درخشد ترکیبی است از چندین هنر درهم آمیخته شده که کدام قصه ایی دارد وغصه‌ای. این پوشش جدایی از دیگر منسوجات است چرا بافنده پارچه ونقش دوز آن می‌داند که این جسم دست پرورده او بر چه گوهر مبارکی می‌نشیند.
لذا هنرمند آن از حال وهوای مادی خارج می‌گردد ودر دنیایی دیگر می‌بافد و می‌دوزد او با تمامی نخهای الوان حرف می‌زند هر تار و پودی را که می‌بافد و سوزنی که همراه با نخ الوان در پارچه فرو می‌برد، آمال و آرزو‌هایش را در درون آنجای می‌دهد. در خلق این آثار انگشتانش درد کشیده نشده‌اند، چشم‌هایش خسته نشده‌اند تا در. کنار. پارچه است غم وغصه ندارد. زیرا می‌داند که حاصل تلاشش هر روز به عطر گلاب آغشته می‌گردد و نظاره گرش افرادی می‌گردند که دست تمنا به سوی خالق نموده‌اند و واسطه خواهش‌هایشان والا مقامی است با نام آقا علی بن موسی الرضا علیه السلام.
سوزن دوزی هنری است غیر قابل وصف چرا که عشق هنرمند، شوقش، انگیزه‌اش، تبحرش، صبرش در کلام وکتابت نمی‌گنجد. هنری که آراسته می‌نماید سطوح پارچه‌ها را تا خود نمایی کنند نخهای الوان آنگاه که رقص کنان دلنواز چشم من وتو بیننده گردند تا که آرام شویم در دنیای ماشینی پرهیجان.
سوزندوزی هنردوختن و ساختن است کار چشم است و زخم هر سوزن هنرمند که بر سطح پارچه زده می‌شود. سویی از چشمان رمق بریده‌اش را گرفته است هنرمند آنچه را که در فکر خلاقش داشته عرضه نموده است. نقشه کار او در ذهنش بار‌ها وبار‌ها تکرار شده است او ذره ذره پارچه‌اش را می‌شناسد هر سانت پارچه‌اش در فکر او مثالی متری می‌درخشد. هنرمند جسمی را جاودان می‌نماید که اگر هنرش نبود مردم زمانه کوچک‌ترین اهمیتی به آن نمی‌دادند او حاصل ماندگاری پارچه را با از دست دادن جسم خود فراهم نموده است.
چه شب‌ها که تا صبح وصبح‌ها را که تا شب، درد دل خویش را با جسم بی‌جان سوزن، نگین، سرمه، ملیله، مروارید، نخ‌های الوان ابریشمی و.... در هم آمیخته است و بر جسم بی‌جان پارچه نقش بدیع و ماندگار باقی گذاشته است
سوزن دوزی نمونه‌ای عینی ازهنرصبر وشکیبایی است که تنها بامدد سرپنجه‌های توانا و فکرخلاق هنرمندان بر عرصه یک پارچه جاودان می‌گردد و آنچه از این رهگذر بر جای می‌ماندتن‌ها حاصل ذوق، سلیقه، ابتکار و استعداد قابل تحسین هنرمندان این وادی است
معرفی نمونهٔ عینی از صبر و شکیبایی درگنجینه فرش ومنسوجات آستان ‏قدس رضوی
نام اثر: ضریح پوش
قدمت: دوره قاجار ۱۳۳۳ هجری قمری
طرح و نقش: بازوبندی
جنس پارچه: ماهوت
تکنیک رودوزی: قلابدوزی
جنس نخ بکاررفته: ابریشم
هنرمند نقش دوز: شیخ علی گلدوز رشتی
اهداکننده: حاجی امین دیوان لاهیجانی
محل دوخت: رشت
ابعاد: ۴۵۶*۳۲۹ سانتی متر
دوره پوش آن شامل کتیبه‌های ازآیات قرآن و احادیث با ابعاد ۷۰*۱۴۵۰ سانتی متر می‌باشد.
این ضریح پوش نفیس که با ‌‌نهایت دقت وظرافت بر روی پارچه ماهوت با طرح بندی که گلی زیبارا در برگرفته با قلابدوزی وحاشیه آن با گل‌ها و برگهای ختایی نقش شده است

۱- قسمتی ازطرح ونقش حاشیه ضریح پوش

۲- قسمتی ازطرح ونقش ضریح پوش

این ضریح پوش دارای پنج تکه جدا ازهم می‌باشد. چهارتکه آن دربالای ضریح مطهر قرارمی گیرد وبوسیله بندکهای به هم وصل می‌شود، که شامل دو شکل ذوزنقه که در قسمت چپ و راست شیروانی بالای ضریح و دو مثلثی در قسمت بالا و پائین ضریح مطهر قرار می‌گیرد.

یک قسمت مستطیلی که دور تا دور آن (دوره پوش) قرارمی گیرد می‌باشد.

منبع :