نواحی و مناطق قالی بافی

گروه قاقمه ترکمن

تؤربا/ توبرهترکمن ها چنته را تؤربا می گویند که معمولا به ابعاد تقریبی 40×30 سانتی متر است. این وسیله دست بافت به کیف خانم ها شبیه است که با رشته ای قالی بافت به عنوان بند از گردن می آویزند.


توربا را در قدیم از دیواره ی اُی می آویختند و از آن برای گذاشتن وسایل آشپزخانه مثل قاشق،چمچه و یا گذاشتن وسایل شخصی استفاده می کردند.

2- تنگ اسب
کمربند یا تسمه ی پهنی است که برای محکم کردن پالان حیوانات بارکش استفاده می کنند. این نوار یا تسمه می تواند از گروه چت مه یا قاقمه باشد.

3- روزینی
فرشینه ای است که برای زین اسب می بافند و قسمتی از آن را برای عبور دادن قاچ زین، سوراخ می کنند.

4- ججیم
همان جاجیم نزد فارس هاست. فرشینه ای است راه راه، شبیه پلاس یا گلیم اما ضخیم تر از آنها. ترکمن ها از جاجیم به عنوان زیرانداز استفاده می کنند و مواد آن از نخ های پشمین و رنگین است. امروزه از نخ های پنبه ای یا کرک نیز می بافند.
جاجیم را بدون پرز می بافند و بهترین نوع آن در بین ترکمن ها، مردم آذربایجان و مردم کردستان بافته می شود. برای بافتن جاجیم از دستگاهی شبیه با دار گلیم بافی استفاده می کنند و بافتن تمام آن به یک بار صورت می گیرد زیرا که چله کشی آن، در جاهای رو باز و با مساحت کافی انجام می گیرد.

5- پلاس
قالی بدون پرز و از نوع فرشینه های گرده دار است که مخملی و ماهوتی نامیده می شود.

6- گلیم
نوعی فرش بدون پرز است که اندازه های مختلف دارد و برای پوشش اسب، زین اسب، کف اتاق یا درست کردن خورجین به کار می رود و با نخ پشمی یا پنبه ای یا کنفی و با درگیری تار و پود می بافند.
گلیم بافی رایج ترین صنعت در بین قالی باف هاست و بافت آن سابقه ای طولانی دارد. نقش گلیم در سراسر جهان، از جمله در بین ترکمن ها، معمولا با طرح ها ی هندسی و خطوط مستقیم و شکسته، شکل می گیرد و بر سنت های اقوام، نزدیک تر است. انواع گلیم عبارتند از:

الف- گلیمچه: ترکمن ها این فرش را کلیمچه می گویند و از آن به عنوان تو دری یا پاگرد استفاده می کنند. ابعاد کلیمچه معمولا 180×160 سانتی متر است.

ب- انسی/ قاپی کلیم: این فرشینه را بر ورودی اُی نصب می کنند تا از ورود گرد و خاک یا سرما یا حیوانات و ... جلوگیری شود.

7- مپرش/ مفرش
این نوع فرشینه را به دیواره ی اُی می آویزند و در آن، وسایل کوچک خانگی را مثل پوشاک و اشیاء دیگر نگهداری می کنند. در ضمن از وسایل زینتی خانه نیز محسوب می شود و در گروه چت مه نیز جای می گیرد.

8- عثمان لیق
فرشینه هایی هستند که برای پوشاندن نمد بیرونی اُی استفاده می کردند. امروزه به این نوع فرشینه های آرایشی کناره می گویند و در هر دو گروه چت مه و قاقمه جای می گیرند.

9- آرتماق
به شکل قارچین/ پشتی ولی بزرگتر از آن است و دختران هنگام عروسی، بخشی از جهیزیه خود را در آن قرار می دادند.

10- دوزی
نواری پهن است در حدود 10 الی 12 متر طول که در قسمت درونی اُی مانند کمربندی دور تا دور کشیده می شود.

* بافت و استفاده از این فرشینه ها امروزه خیلی کمرنگ شده و فقط تنگ و روزینی اسب به خاطر اینکه اسب هنوز جایگاه خود را در بین ترکمن ها حفظ کرده و نمادی از قوم ترکمن می باشد، مورد استفاده قرار می گیرند.

منبع : بایراق

منبع :