مرمت و شستشوی فرش

فرش معيوب ؟ (بخش پنجم)

آلات بافت و يا به عبارت ديگرهر ابزاری که بنحوی در توليد فرش نقش دارد ؛ در صورت عدم تناسب و يا فقدان استانداردهای لازم موجب بروز عيبهای غير قابل جبرانی در فرش بعمل آمده خواهند بود.

 

الف : دستگاه بافت (دار)
در گام نخست ؛ دستگاه بافت ( دار قالی) اعم از نوع چوبی سنتی و يا مدرن فلزی آن؛ از جمله آلات مهم و موثر در توليد يک فرش سالم و استاندارد است؛ که هر گونه نقص کيفی و يا فنی آن مستقيما به فرش توليدی منتقل می شود . دستگاه بافت ممکن است دارای يکی از اين عيوب باشد: تربودن چوبهای دستگاه که بمرور زمان و درحين بافت قالی کج می شوند ؛ خشکی بيش از حد و عدم استحکام لازم که در طول بافت قالی موجب شکستن يکی از اجزاءدستگاه می شود ؛ عدم دقت در زوايای دستگاه بهنگام نصب که موجب شانه و يا کجيهای ضربدری در قالی بافته شده می شود و ......

نکته : دستگاههای مدرن فلزی در صورت استاندارد بودن بندرت موجب عيب در فرش می شوند مگر آنکه عامل انسانی موجب عيبی شود.
ب : قلاب بافت ( چاقو)؛ سيخ ؛ قيچی ؛ شانه( دفه)


( چاقو ) يکی ديگرازابزارهای مهم درقاليبافی است که درصورت معيوب بودن ميتواند به فرش آسيب برساند ؛ قلاب بافت حتما بايد متناسب با رجشمارفرش انتخاب گرديده و به نوک آن هنگام انتخاب ازنظرکيفيت کاملا دقت نمود؛چراکه درغيراينصورت ؛ عامل نا همگونی گره ها و عدم استحکام لازم آنها خواهد بود .

سيخ نيز که برای رد کردن پود و استحکام و نظم بخشيدن به رج بافته شده ؛ مورد استفاده قرار می گيرد بايد از نوع مرغوب و کاملا صاف و بی عيب باشد و در صورت معيوب بودن موجب پاره گی چله ها و يا بريده شدن پود نازک و يا بهم خوردن نظم بافت خواهد بود .

شانه( دفه ) که در بعضی از مناطق بافت بدان دفتين نيز گفته می شود برای شانه کردن و خواباندن رجهای بافته شده در جای خود و کوبيدن پودها در لابلای رجها بکار گرفته می شود ؛ بايد نوع آن بگونه ای انتخاب شود که با فرش توليدی کاملا منطبق باشد ؛ در غير اينصورت علاوه بر آنکه کارائی لازم را نخواهد داشت ؛ موجب بهم خوردن نظم بافت خواهد بود .

قيچی نيز که درگذشته به جهت پرداخت زنی دستی قالی بهنگام توليد بر روی دستگاه جزو لوازم لا ينفک بافت بوده ؛امروزه ديگرنقش چندانی در امر توليد ندارد ؛ مگر در موارد استثننا ئی که هنوزبعضی از بافندگان اصيل وحرفه ای به جهت اظهارسليقه ومهارت خويش؛ پرداخت زنی اوليه ای بر روی دستگاه انجام می دهند و يا بعضا نيز به روش سنتی کار پرداخت زنی را بر روی دار و با دست به انجام می رسانند که البته اين امر تاثير بسزائی بر کيفيت و دوام فرش در طولانی مدت دارد؛ لکن در چنين مواردی استفاده از قيچی مناسب امری کاملا ضروريست که درغير اينصورت صدماتی از قبيل؛ ته افتاده گی ؛ عدم يکدستی پزر ؛ عدم ارتفاع مناسب پرز با رج فرش و امثالهم بر فرش عارض خواهد شد .

1ـ ث : بافت


مهمترين مرحله پروسه توليد يک فرش مرحله بافت است که البته عوامل مختلفی در انجام صحيح اين مرحله نقش آفرينی می کنند ؛ که وجود نقص کمی و يا کيفی در هر کدام از اين عوامل موجب اختلال وچه بسا توقف مرحله بافت خواهد بود ؛ ذيلا به عوامل مرتبط با بافت و نقش آنها به ترتيب اهميت اشاره می شود .

الف : بافنده


يکی از مهمترين عوامل در توليد فرش ؛ بافنده ميباشد که در حقيقت بايد اذعان نمود نقش اصلی را در فرآوری مواد و مصالح اوليه در مسير توليد برعهده دارد ؛ از اينروی تخصص و تجربه لازم در اين زمينه امری نيست که بتوان به راحتی ازآن چشم پوشی نمود ؛ زيرا فقدان آن باعث بروزعيوبی اساسی در فرش خواهد بود که اکثرا غير قابل برگشت می باشند ؛ مواردی از قبيل : بافت غلط ؛ عدم تسلط بر نقشه خوانی ؛ جا گذاری نا مناسب پود ها ؛ دفه زنی نا موزون ؛ گره زنی نا هماهنگ ؛ عدم درک وضعيت چله ها ؛ عدم رفع صحيح پاره گی بعضی از چله ها ؛ عدم دقت در انتخاب رنگهای هم خانواده ؛ و امثالهم را می توان نمونه هايی از عيوب مورد اشاره بر شمرد که اکثرا رفع و رجوع آنها در مراحل بعدی نا ممکن خواهد بود.

انجمن علمی فرش ایران

منبع :