در حاشیه

وسایل خانگی چوبی ترکمن

اُقاراظرفی است کوچک از جنس چوب و کمی بزرگتر از کاسه که در آن غذا می ریختند و معمولا برای تغذیه ی کودکان به کار می رفت. در بعضی از خانواده ها نوع سفالی آن نیز دیده شده است.

قالام
قاشقی است چوبی و دست ساز که برای خوردن ماست یا هر نوع غذای آبکی مثل آش و ...استفاده می شد.

چمچه
شبیه قالام اما با دسته ای بلندتر و دهانه ای بزرگتر. گاهی چند ضلعی و با نوک باریک. چمچه نیز به دست هنرمندان ترکمن و از چوب ساخته می شد و مثل ملاقه های امروزی برای کشیدن غذاهای آبکی از دیگ به ظرف کاربرد داشت.

چاناق
نام دیگر چاناق را کرثن می گویند. ظرفی است مدور و گاهی چند ضلعی و کم عمق از جنس چوب که معمولا از پشت نوع مدور آن برای ورقه ورقه کردن خمیر در تهیه ی نان روغنی (قاتلاما و اکمک) استفاده می شود.

خمیر چاناق
ظرفی است چوبی و گودتر از چاناق، شبیه لگن های فلزی که زنان ترکمن در داخل آن خمیر نان تهیه می کردند.

اُق لاو
چوبی است خراطی شده و شبیه به دوک نخ ریسی اما بلندتر و قطورتر از آن به ارتفاع تقریبی 50 سانتی متر. از ان وسیله در پهن کردن خمیر بر روی چاناق استفاده می کردند.
اُق لاو را می توان همان وردنه امروزی دانست.

دورت گچ
چوبی دسته بلند، توپی و شبیه گوشت کوب است که در سطح بخش توپی آن، میخ هایی تعبیه کرده اند و برای سوراخ کردن سطح خمیر نان به کار می رود تا خمیر در داخل تنور بهتر پخته شود.

ثوقی
ترکمن ها هاون چوبی را ثوقی می گویند که به شکل استوانه است با عمق تقریبا 30 سانتیمتر، برای تهیه ی این وسیله خانگی، کنده ای را به محیط تقریبی یک متر از درون خالی می کنند. آنگاه برای خرد کردن دانه ها غلات، دسته ی هاونی را به کار می گیرند که به شکل کله قند و از جنس سنگ است.

چ لک
همان چَلیک در زبان ترک هاست. ظرفی است چوبی، بزرگ، شکم دار و به شکل استوانه که دو قاعده آن به شکل دو دایره مسطح است و حدود 120 لیتر گنجایش دارد. نجارهای ترکمن برای ساخت این نوع ظرف ها تخته های نازک را به شکل نیم قوس در می آورند و از مجموعه ی آنها، بشکه ای تولید می کردند که اندازه ی قطر میانی آن از دو قطر دو قطب انتهایی بیشتر بود.
ترکمن ها برای محکم نگه داشتن اجزای چ لک از تسمه های فلزی استفاده می کردند که همچون کمربندی در سه ردیف (نزدیک دو قطب و محیط میانی) به دور آن کشیده می شد. اما قبل از تسمه کشی، چ لک را از بیرون و درون قیراندود می کردند تا مایعات داخل آن به بیرون نشت نکند.

دورا
از وسایل کره گیری و به شکل ظرفی استوانه ای بود. این وسیله نیز همچون چ لک تهیه می شد اما با ارتفاعی در حدود 5/1 متر و دهانه ای در حدود 40 سانتی متر.

جوواز
وسیله ای بود برای روغن کشی یعنی گرفتن روغن از دانه های کنجئ. این وسیله تشکیل می شد از منبع چوبی قطور و شبیه هاون های چوبی، اما با قطری در حدود دو متر که در یکجا ثابت بود. در داخل این منبع چوبی، تیری قطور و نوک تیز قرار داشت که به وسیله گاو یا اسب و یا شتر چرخانده می شد و در نتیجه ی چرخش آن و فشاری که به کنجد های داخل منبع وارد می آمد، روغن استخصالی از سوراخ انتهایی آن، خارج می شد.

* امروزه با توجه به پیشرفت در صنعت ساخت ظروف از جنس های مختلف، به جز قالام، چاناق، اُق لاو و دورت گچ ، آن هم در بعضی از خانه ها، سایر وسایل چوبی امروزه در هیچ خانه ای ترکمنی دیده نمی شود.

منبع
نگاهی به فرهنگ مادی و معنوی ترکمن ها
تألیف: گنبد دردی اعظمی راد

منبع: بایراق

منبع :