در حاشیه

سوزندوزی ترکمن ها

هنگامی که کسی از منسوجات ترکمنی سخن به میان می آورد، فکرمان به سمت دستبافته های پرزدار ترکمن ها که شناخته شده اند سوق می یابد.

اما جالب است بدانیم که موارد استفاده بافته های تخت ترکمنی و بافته های پرزدار با سوزندوزی های ایشان بسیار متفاوت می باشد،اشیاء بافته شده شامل فرش ها، کیف های در اندازه ها و نسبت های گوناگون، یراق حیوانات و آلاچیق ها هستند در حالیکه سوزندوزی ها غالبا فقط به عنوان تکه ای از یک لباس و محافظ اشیاء خاص (مثل کیف قرآن) استفاده می شوند. به جز در مورد آسمالیق و یراق شترها در مراسم عروسی، می توان گفت تقریبا در موارد استفاده بافته های پرزدار و اشیاء سوزندوزی شده تداخلی وجود ندارد چرا که پوشیدن و پاره کردن چیزی که مستعد جاودان ماندن است با هم مغایر به نظر می رسد. دستبافته های پرزدار ترکمنها نسبتا زمخت است اما سوزندوزی های ایشان ظریف می باشند.
شمایل نگاری بافته های ترکمنی معمولا دارای اشیاء ساده قابل تشخیص مثل گلها و درختان و حیوانات نمی باشد. شاید قسمت اعظم موتیف ها به صورت بازنمودی (یعنی به صورت بازنمایی یک شئ طوری که قابل تشخیص باشد) نیستند و اگر هم بازنمودی باشند معمولا آنقدر ساده شده اند که برای شناسایی اشیایی که نشان می دهند باید به حدس و گمان متوسل شد.
فیل ها، پرندگان، قایق ها، سلاح ها، اسب ها و دیگر اشیاء طبیعی و یا ساخته دست بشر به صورت قابل تشخیص در میان منسوجات پرزدار ترکمنی به ویژه در فضاهای منفی آنها دیده می شوند. با این مقدمه به چند نمونه نگاهی می اندازیم.

آسمالیق
اینها از گیراترین منسوجات سوزندوزی شده ترکمنی می باشند چرا که قرینه ای در دنیای بافته های پرزدار ترکمنی نیز دارند. اما بر خلاف آسمالیق های پرزدار ترکمنی که (با تعدادی استثنا) دارای موتیف با عناصر واقعنما (رئالیستیک) نمی باشند، نمونه های سوزندوزی شده با گلهای بسیار واضح و واقعنما زینت یافته اند.
در اینجا سه نمونه که به اقوام تکه نسبت داده می شود موجود می باشد که رویکردهای بسیار متفاوتی را به آنچه که اساساً همان اصطلاحات موتیف بازنمودی است نشان می دهند.

چیرپی
چیرپی پوششی است تا حدودی به شکل یک پالتو با آستین هایی بدون کاربرد که توسط زنان در مواقع به خصوص پوشیده می شود. این پوشش ها در رنگهای پس زمینه گوناگونی دوخته می شوند. از جمله: سیاه، قرمز، سبز، سفید و زرد. عموما اعتقاد بر این است که این رنگها نشانه سن یا موقعیت زناشویی صاحب لباس را نشان می دهند. ایشان بوسیله نخ های ابریشمی روی زمینه های ابریشمی سوزندوزی می کنند و اگر چه شیوه کلی سوزندوزی در نمونه های مختلف مشابه است میزان تراکم نقوش سوزندوزی به صورت گسترده تغییر می کند.

برگرفته ار مقاله استیوپرایس ، ترجمه و تلخیص: جمال الدین توماج نیا
فصلنامه یاپراق

منبع: بایراق

منبع :