نواحی و مناطق قالی بافی

شرحی بر فرش فارس!(بخش پانزدهم)

ایل باصری:باصری‌ها از عشایر فارس زبان ایلات فارس هستند که از زمان‌های دور که زمان آن بر ما پوشیده است بر فارس دامداری و گذران کرده و از طریق ایلراه خاص خود همه ساله میان جایگاه‌های تابستانی و زمستانی در حرکت بوده‌اند.

ایل باصری سده‌های اخیر‌زاده اتحاد دو طایفه علی میرزایی و ویسی است که اولی از دیرباز بومی فارس بوده‌اند. اما ویس‌ها گویا از خراسان آمده باشند.زمان آمدن طایفه ویسی به فارس و یکی شدن آن با طایفه علی میرزایی و تشکیل ایل باصری و وجه تسمیه باصری و ریشة آن دانسته نیست. ایل باصری در استپ و کوهستان‌های خشک جنوب، شرق و شمال شیراز در سرزمین باریکی به طول تقریباً ۲۰۰میل و عرض ۲۵ میل در امتداد یک خط مستقیم شمال جنوبی در دامنه‌های کوهستانی کوه بل به طرف تپه‌های ساحلی مغرب لار در رفت و آمد هستند. جمعیّت این ایل برابر ۳۰۰۰ چار یا ۱۶۰۰۰ هزار نفر بر آورده شده است زندگی ایل باصری به اساس اقتصاد شبانی قرار دارد که به مراتع وسیع نیاز دارد. تا حدود ۵۰ سال بیش باصری ‌ها کار زراعت را زشت می‌دانستند و اشتغال به زراعت برخلاف هنجار جامعه محسوب می‌شد وکسی که به این کار دست می‌زند مورد تحقیر و سرزنش قرار می‌گرفت آنان از اشتغال به زراعت خودداری می‌کردند. با وجود این برخی از خانواده‌ها که مقداری زمین فراهم کرده بودند برای کشت و زرع به دهقانان واگذار می‌کردند و در می‌انشان اصطلاح طایفه وجود ندارد. این طایفه ۱۲ تیره دارد که از چند اولاد تشکیل شده‌اند. اولاد در واقع‌‌‌ همان گروه یا شبکه خویشاوندی است که از چند خانوار ترکیب می‌‌شود که به هر کدام در یک چادر به سر می‌برند آن‌ها مسلمان و پیرو مذهب شیعة اثنی عشری هستند. ایلراه خراج باصری‌ها را به همسایگی گروه عظیمی از عشایر فارس درآورده است. از شمال و غرب قشقایی‌ها (بیش از همه شش بلوکی‌ها) و طوایف لر ساکن از سمت شرق و شمال شرقی ایلات عرب زنند و از سمت جنوب ایلات بهارلو و انیالو و طایفه‌هایی از عرب‌ها (بیشتر لواردانی و غنی). ایل همجواری گسترده آمیختگی قوی و فرهنگی پردامنه را پدیدار کرده که در نتیجه آن حدود ۱۲۰۰۰ تن از مردم ایل به زبان ترکی «بیشتر تیره آل قلی»، مردمان تیره علیشاهی و رضایی به لهجه عربی و باصری‌ها کرد شولی به لهجة لری، ایل باصری را ۱۳ تیره است که بزرگ‌ترین آن‌ها عبدالهی، ‌کلمبه‌ای، جوچین دلبرموسی هستند. تیره لری طایفه کرد شولی وابسته به این ایل است و «باصری کرد شویی» خوانده می‌شود آنچه از این ترک ـ لر نعز در حومه مرودشت مانده نیز به ایل باصری وابستگی دارد. این ایل از ۳۰۰۰ خانوار صلح جو و آرام تشکیل شده‌ است که زمستان را در بلوک سروستان و کربال و تابستان را در ارسنجان و کمین می‌گذرانند. ویسی، توربور، چهار پنجه، علی میرزایی و شکاری از طوایف آنند.
تن‌ها ایل فارسی زبان به اصطلاح «اتحادیه خمسة» از یگانگی دو طایفه علی میرزایی و ویسی به هم رسیده که اولی از زمانهایی که در یاد نمانده. در فارس می‌زیسته و دومی شاید از خراسان آمده باشد. از اواخر روزگار صفویان تا تشکیل اتحادیة خسمه باصری‌ها تحت ضابطی و حکومت قوانین عرب شیوانی بوده‌اند ایل باصری در سال‌های اخیر سازمان ایلی خاصی نداشته که زیر فرمان یک ایلخان باشد، هر «اولاد» یا تیرة باصری اکنون یک واحد خودگردان عشایری و مستقل از خان و ایلخان است.
این ایل به نسبت آرام صلح جو از اسکان اجباری ایلات آسیب سخت دید، ولی در ۱۳۲۰ خورشیدی زندگی کوچروی سنتی را از سرگرفت. از جمعیت ۱۲۰۰۰ نفری باصری، که نیز مشتمل است بر جماعتی ترک زبان (آل قلی) و عرب (حنایی و علیشاه قلی) و از (کرد شولی) نزدیک به یک سوم هم چنان کوچ نشین است. در حدود ۱۴% باصری‌ها دست‌اندرکار فرشبافی (قالی و گلیم) بوده‌اند، بهتر از همه فرآورده‌های گره بافته تیره‌های کلمبه‌ای / کُلُمبی و جو چون است و گلیم‌های ایلخاص.

باتشکر از سمانه محسنی

منبع :