نواحی و مناطق قالی بافی

شرحی بر فرش فارس!(بخش هجدهم)

ايلات لر:ایلات لر فارس گویا تنها جمعيت بزرگ ایلی هند و ایرانی باشند که به احتمالی از هزارة اول پیش از مسیح و دست کم از سدة چهار هجری،در مناطق شمال غربی فارس موطن گزیده اند.

لرهای فارسی قدیم مشتمل بوده اند بر: لرهای غربی، متشکل از ایلات نیمه کوچر و بویر احمد و کهلگیلویه (که هر دو ناحیه از سال 1355 خورشیدی استانی مستقل شده اند) و طایفه های چهارگانه یا «چهاربلوک» ممسنی متشکل از جاویدی و دشمن زیاری و بکش و رستم که بخشی کوچرو و بخشی یکجانشین اند؛ و لرهای شرقی که سالها است در روستاهای کامفيروز و بیضا و سرحدات چهاردانگه و شش ناحیه و سمیرم و دزکُرد و لَشَنی و آباده طَشک سکونت گزیده اند. لرهای غربی تا چند دهه پیش کمابیش به نوعی نظام جنگ غارتی وابسته بوده اند.به اقتضای زندگی کوه نشینی، این طایفه ها پیش کمابیش به نوعی نظام جنگ غارتی وابسته بوده اند. به اقتضای زندگی کوه نشینی، این طایفه ها منزوی تر و به تبع آن جنگجوتر و ستیهنده تر از دیگر عشایر منطقه، از جمله خویشاوندان بختیاری خود بوده اند.
جمعیتی بزرگ از لرها به ایل قشقایی، خصوصاً طایفه های کشکولی و دره شوری و عمله، پیوسته اند. هفت تیره از تیره های 13 گانة کشلولی کوچک تبار لر/ لک دارند و در طایفة کشکولی بزرگ 15 تیره از31 تیره لراند. دره شوریها دست کم 6 گروه بزرگ از لرهای فارس و چند گروه لر بختیاری را جذب کرده اند. در طایفة عمله دست کم 9 تیرة لر و لک ( کرد ـ لر) شناخته شده است. از حیث فرشبافی و نقل و انتقال نقشمایه ها، نفوذ سنتهای لری در گبه بافی و گلیمبافی دره شوری و عمله و کشکولی ژرف و دامن گستر است. اما، در قالیهای شکولر است که بهره وری از نگاره خزانة لری جنبة محتوم و اجتناب ناپذیر یافته است.
بویر احمدی ها و جاویدی ها و لرهای کامفیروز ـ سر حد در کار فرشبافی آزموده تر اند، خصوصاً از لحاظ گبه بافی، که به احتمال زیاد از هنرهای خاصة لرها بوده است. بهترین قالیچه های لری دستبافتة لرهای سر حدی (شرقی) و زنان سالاری از طایفة جاویدی است. اما، گره بافته های بغایت ریز بافت و ریز نقش و خوشرنگ لرهای را شک بیضا، که تا دهه های نخستین سدة چهاردهم هجری بافته می شده، بی همتا و بی رقیب است. دریغا که روستای کوچک را شک بیضا، از شهرستان سپیدان (اردکان)، اکنون بکل از نقشة فارس محو شده است.
مقدار عمده ای از گلیمهای لری فرآوردة ناحیة شول دهستان کامفیروز است مشتمل بر شش دهکده بدین شرح: شول بزرگ و شول پلنگی و شول دلخان و شول بُزی و شول شیر محمدی و شول کربلایی. لرهای فارس همچنین اقسام مفرش و رختخواب پیچ و خورجین را به اسلوب سوزنی مادر جدا شده که کوچروی را ترک گفته و در حسن آباد و قلعة ابوالوردی، در سر حد چهار دانگه، ساکن شده است. به سبب اتحاد با زندیان، طایفة بولوردی پس از استقرار قاجاریان پیوسته سرکوب می شد تا سرانجام بخش عمده اش در سال 1280 هـ . ق. به جبر و زور در دامنة کوههای شمال غربی شیراز اسکان یافت.

باتشکر از سمانه محسنی

منبع :