نقوش و طرح های فرش

بررسی و شناخت طرح و نقش گلیم های خراسان (2)

گلیم های خراسان (قوچان و شیروان)


گلیم های خراسان (شیروان و قوچان) به دو گروه عمده تقسیم می شوند:
1.گلیم های قدیمی که دارای بافت ساده چاکدار هستند و معمولا دارای زمینه ای پرکار با خطوطی افقی که نقش مایه ها درآن به صورت مرتب تکرار می شوند و معمولا دارای رنگهای تند و گرم از جمله طیف رنگهای قرم،قهوه ای و نارنجی هستند.
2.گلیم هایی که به صورت بافت های ترکیبی و معمولا دارای زمینه ای ساده به رنگهای کرمی هستند که حاشیه آنها با تکنیک زنجیره بافی ارائه شده است. این نوع از گلیم ها به دلیل ساختار بافتشان دارای تنوع بیشتری در نقش مایه هستند که بیشترین آنها شامل نقش مایه های حیوانی است. این گروه از گلیم ها معروف به پلاس هستند و از نظر رنگبندی نسبت به گروه اول دارای رنگ های روشنتری هستند که رنگهای کرم وسبز عمده ترین آنهاست. این گروه از گلیم ها دارای حاشیه پرکار می باشند.
ویژگی گلیم های خراسان (قوچان و شیروان)
گلیم های این منطقه درحد یک عنصر هویتی، ویژگی های منحصر به فرد خود را دارد که بارزترین مشخصه بافت گلیم، نقوش انگشتی است که در اصطلاح بومی چین پیچان است.
نقش و نگاره: نقوش به کار رفته در این گلیم ها قائده ثابت وتعیین شده ای ندارد و در گذشته به صورت اشکال و فرم های هندسی و انتزاعی و بسته به انگیزه فردی و وضعیت روحی و شرایط زیستی بافنده، متغیر بوده و نقوش حیوانی در بافته هایشان وجود نداشت. ولی امروزه نقوش حیوانی به وفور دیده می شود. اکثر نقوش در گلیم های شیروان لوزی های چنگ دار _شکل های ساده مثلثی و ستاره های دندانه دار هستند و درحاشیه، نقوش ساده هندسی به صورت مثبت و منفی تکرار شده به کار می رود. از دیگر نقوش گلیم های این منطقه نقوش بند انگشتی است که در قسمت گوشه زمینه به صورت یکسری خطوط افقی بافته می شود.
به طور کلی نقوش و نگاره های این منطقه به 5 دسته تقسیم می شوند:1. هندسی 2. جانوری 3. گیاهی 4. انسانی 5. اسطوره ای
رنگ: پوست انار _افشره گیاهان_برگ درخت گردو_روناس_عناب_پوست بادمجان _زعفران_برگ بید_پوست درخت آلو و ریشه انواع گل سرخ.
در اینجا نقوش به کار رفته در چند نمونه از گلیم های منطقه خراسان(شیروان و قوچان) تحلیل و بررسی می شود:
نمونه 1: پلاس شیروان
نوع بافت: پیچ بافت
مواد اولیه: چله پنبه، پود پشم
نقوش: هندسی، انسانی، حیوانی
رنگ: نارنجی، سبز، آبی،کرم، قرمز، زرد، مشکی، سفید، زرشکی
ابعاد: 1×5/1

آنالیز نقوش:

نویسندگان:
زهرا شوندی
فاطمه مهرداد

 

منبع :