در حاشیه

پوشاک زنان ترکمن (قسمت اول)

اگر بخواهیم فرهنگ مادی اقوام را بشناسیم ابتدا باید نوع پوشش، ابزار تزیینی (زیورآلات) و وسایل خانگی آنها را مورد تحقیق قرار دهیم.


در شناخت مادی ترکمن ها و پوشاک سنتی آنها باید گفت که در مقایسه با پوشاک سنتی دیگر اقوام آسیای مرکزی مثل ازبک ها،تاجیک ها، قرقیزها و ... ضمن داشتن شباهت های کلی، ویژگی های خاص خود را نیز دارد. در این مقاله به شرح پوشاک سنتی (قدیم) زنان ترکمن از کتاب فرهنگ مادی و معنوی ترکمن ها به قلم استاد گنبد دردی اعظمی راد خواهم پرداخت.

1- کؤی نک / پیراهن
مشخصات پیراهن زنان را می توان به شرح زیر فهرست کرد:
الف- آستین ها: معمولا بلند است و از بالا به طرف مچ دست باریک می شود. زنان ترکمن، حاشیه و سر آستین های پیراهن خود را به شکل ظریفی سوزن دوزی می کنند.

ب- آشیری/ دامن: پیراهن زنان ترکمن یکسره و دامن آن تا قوزک پا می رسد و با طرحی زیبا، کاملا منطبق با موازین اسلامی است. (منظور از دامن، قسمت پوششی بدن می باشد که از گردن تا قوزک پا یکدست و بدون هیچ برشی می باشد. نه آن دامنی که از کمر برش داشته و فقط از کمر به پایین را می پوشاند.)

ج- یقه: زنان ترکمن، یقه پیراهن را حدود 15 سانتی متر به سمت پایین چاک می دهند و اطراف آن را قلاب دوزی می کنند آنگاه این چاک را از قسمت بالا (زیر گلو) با وسیله تزیینی به نام ( گل یاقا / گل یقه) می بندند تا سینه کاملا پوشیده بماند. (راجع به گل یاقا به بخش پوشاک و زیورآلات مراجعه کنید.)

د- برش ساده ای دارد و رنگ آن معمولا زرشکی یا بنفش یا سرخ انتخاب می شود.

و- پارچه آن معمولا از جنس ابریشم است که به وسیله ی خود زنان و با دستگاهی ساده به نام تارا بافته می شود. امروزه با ماشینی شدن دستگاه ها و عرضه انواع پارچه در مغازه ها، زنان ترکمن پارچه مورد نیاز خود را از بازار می خرند.

2- بالاق / شلوار
شلوار زنان ترکمن از بخش های زیر تشکیل می شود.
الف- قسمت بالای زانو: پارچه ای ساده و با دوختی گشاد است.
ب- پایین زانو: از زانو به سمت مچ پا باریک می شود و با بخش باریک آن حداقل به طول 10 سانتی متر، سوزن دوزی می شود. این بخش معمولا مچ پا را می پوشاند. در لبه ی شلوار که با مچ پا در تماس است نوار سیاهی می دوزند به پهنای یک تا یک و نیم سانتی متر که « بالاق یوپ » نام دارد.
* بخش های فوق، در زیر پیراهن و کاملاً از چشم نامحرم پوشیده است.

 

برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.

3- قوشاق / شال کمر
کمربندی از پارچه است که در هنگام بارداری به دور کمر می بستند. امروزه این رسم منسوخ شده است.
از قوشاق، مردان نیز به هنگام کار در مزارع یا میدان های کُشتی برای تمرکز نیرو در مقابل حریف استفاده می کردند.

4- یاشماق
در لغت به معنی پوشانیدن بخشی از چهره است و در اصطلاح به بخشی از یایلیق / روسری نازک و طرح دار گفته می شود که زن ترکمن در هنگام برخورد با مردان غریبه یا مردان مسن، دهان خود را با آن می پوشاند و نشانه ی حجب و حیا محسوب می شود. امروزه رسم یاشماق خیلی به ندرت – آن هم در روستاها- رعایت می شود و این را ناشی از تحصیل ترکمن ها تا سطوح دانشگاهی می دانند.

برای دیدن تصویر اصلی در صفحه جدید کلیک کنید.

5- یایلیق
روسری بسیار نازک، ظریف و منقش است که فقط برای استفاده در خانه کاربرد دارد و معمولا از جنس ابریشم است.

 

منبع :