نواحی و مناطق قالی بافی

شرحی بر فرش فارس!(بخش بیست و یکم)

قالی های فیلی :گروهی از لرهای فیلی، در روزگار زندیان در شهر شیراز، ساکن شدند و قالیچه های شهری بافت خوب و گاه ممتازی به یادگار گذاشته اند.

در این دستبافته ها، نظم و انسجام طراحی و نقشپردازی و نرمی و آرامش رنگ آمیزی،نشان از خلق و خوی لرهای شهر نشین دارد.
قالیچه های فیلی به طور معمول با گره نامتقارن و دو پود بافته می شود که اغلب یک پود پشمین است و مستقیم و دیگری نخی و مواج و به رنگ های قهوه ای روشن یا نخودی و عاجی، در سر و ته فرش نیز، چند سانتی متر، گلیم ساده دو رنگ می بافند. قالیچه های فیلی قدیم، همه بر تار و ریشه پشمی است، ولی به تازگی، کاربرد تارهای نخی متداول شده است.
قالی های شیراز :
تا نیمه های سده گذشته، بیشتر فرش های فارس را شیراز هم می خواندند و هنوز هم، دستبافته های شهرک ها و روستاهای اطراف شیراز را به همین نام می شناسند. اما تا آنجایی که می دانیم، جز بافته های لرهای شهرنشین فیلی و ده بزرگی و یکی دو کارگاه کوچک
( از جمله کارگاه اردوبادی)، قالی های شیراز در دو سده گذشته منحصر بوده است به تکبافی خانگی زنان و دختران شیرازی.
طرح اصلی این دستبافته خانگی، تلفیقی است از نقشمایه مرغ و درخت و درخت هزار گل نی ریز، گل درشت لچک ها، بر گرفته است از گل های درشت و رنگرنگ برخی قالی‌های گیان، لیکن طرح حاشیه اصلی تازگی دارد. پختگی و متانت رنگ های تمام گیاهی در خور توجه خاص است، بویژه، رنگ حنایی و پنج نوع رنگ سبز فاخر. همچنین است فراوانی انواع نگاره های مرغی ( به هفت گونه) و اقسام گل و گیاه و خصوصاً نهادن درخت هزار گل در میانه ترنج کثیر الاضلاعی که به نقشمایه داس شکسته (نماد باروری و حاصلخیزی خاک) آراسته است. تار فرش، از نخ است و پودهای دو گانه، بخشی عاجی و بخشی قهوه‌ای .
قالی های شورجه :
بخش سروستان شهرستان شیراز، از قدیم، قالیبافی عمده و معتبر داشته که مرکز اصلی آن، روستاهای فارسی زبان مهارلو و شورجه و هزار دره بوده و جز قالیچه، قالی های بزرگ ( به اندازه های بیش از پانزده و گاه بیش از بیست متر مربع) نیز می بافته اند.
شیوه ای از نقش ماهی در هم، که با سبک قشقایی ها فرق دارد، متداول ترین طرح و نقش فرش های این منطقه بوده و از حیث رنگ آمیزی نیز در بیشتر قالی ها و قالیچه ها به آبی فیروزه ای شفاف و مایه های سبزرنگ و حنایی، توجه بیشتری شده است.
فرش را با گره متقارن و دو پود پشمی قرمز بافته اند. بر گلیمبافی 5/3 سانتی متری سر و ته آن، دو نوار دودی و یک نوار آجری روشن بافته و بر گلیمبافی ته فرش یک رج زنجیره پشمی به رنگ های زرد و قرمز دوخته اند.

باتشکر از سمانه محسنی

 

منبع :