مواد و مصالح

نگاهی به اولین استانداردهای فرش ونساجی (بخش یازدهم)

آئین کاربرد کربونیزه کردن پشم


مقدمه
پشم بصورتیکه از بدن گوسفند گرفته می‌شود اغلب حاوی مقدار قابل توجهی مواد نباتی بصورت خار و خاشاک می‌‏باشد.این مواد در موقع شستشو و عملیات مقدماتی و ریسندگی مانند کاردینگ بطور کامل از پشم جدا نمی‌شود مقداری از این مواد حتی پس از انجام کلیه عملیات ریسندگی در پشم باقی می‌‏مانند.
این اشکال بیشتر در مورد نخ‏های کلفت که مواد نباتی را در خود بیشتر نگاه می‌دارند مشاهده می‌گردد.
این مواد در موقع رنگرزی رنگ جذب نکرده و باعث نایکنواختی رنگرزی می‌شوند.
برای خارج کردن این مواد از پشم از روش ئیدرولیزکربونیزه کردن بکمک اسیدهای قوی و یا نمک‏هائیکه از خود اسید تولید می‌‏کنند استفاده می‌شود.
با این روش سلولز موجود در مواد نباتی بصورت ذغال درآمده و بآسانی از پشم جدا می‌گردد. عمل کربونیزه کردن را برای از بین بردن مواد نباتی موجود در الیاف پشم حاصله از حلاجی مجدد پارچه، نخ نو یا کهنه (با خارج کردن مواد ذکر شده از پارچه بافته شده) نیز می‌توان بکار برد.
۱- هدف و دامنه کاربرد
۱- هدف از تدوین این استاندارد شرح روشی برای از بین بردن مواد نباتی که اغلب بصورت خار و خاشاک در پشم وجود دارد می‌‏باشد.
۲- اساس کار
۲-۱- برای کربونیزه کردن پشم بیشتر از اسید سولفوریک استفاده می‌شود گاهی اوقات در مورد پشم‏های حلاجی شده حاصله از پارچه، نخ نو یا کهنه گاز یا محلول اسید کلریدریک نیز بکار می‌رود. برای کربونیزاسیون پارچه در بعضی موارد همراه با اسید سولفوریک از کلرور منیزیم یا آلومینیوم نیز استفاده می‌شود.
این نمک‌ها در حرارت‏های بالا تولید گاز اسید کلرئیدریک می‌‏نمایند. اسید کلرئیدریک در موقع کربونیزاسیون بر روی پشم تاثیر گذارده ولی بر روی رنگ آن اثری نمی‌گذارد. بطور کلی مراحلی که طی آن عمل کربونیزاسیون باید انجام شود عبارتست از:
۲-۱-۱- عمل خیساندن: که بطور یکنواخت در تمامی قسمت پشم باید انجام گیرد. این عمل نه تنها بمنظور یکنواختی بلکه به جهت نفوذ یکنواخت محلول اسید سولفوریک در مواد سلولزی و از بین بردن آن‌ها می‌‏باشد. مصرف ۱ تا ۵ گرم در لیتر مواد خیس کننده آنیون آکیتو که در مقابل اسید مقاوم بوده و در درجه حرارت ۱۱۰ درجه سانتیگراد تجزیه نمی‌شود برای کمک به عمل خیس کردن پیشنهاد می‌شود.
۲-۱-۲- قبل از عمل خیساندن باید پشم کاملا شسته و چربی آن گرفته شود این عمل را می‌توان مطابق استاندارد آئین کاربرد شستشوی پشم انجام داد چون در غیر اینصورت چربی موجود در پشم مانع نفوذ اسید در آن شده و عمل کربونیزاسیون بطور کامل انجام نمی‌گیرد.
۲-۱-۳- برای خیس کردن پشم شسته شده پشم را در محلول اسید سولفوریک با غلظت ۴ تا ۶ درجه بومه معادل ۴/۵ تا ۷ درصد و بمدت ۳۰ تا ۴۵ دقیقه در درجه حرارت ۲۰±۲ درجه سانتیگراد غوطه‏ور کرده، سپس پشم را خارج کنید آب آنرا بگیرید تا اینکه رطوبت باقیمانده در پشم به نسبت ۱۰۰ درصد برسد.
عمل خشک کردن را در حرارت ۸۰ درجه سانتی گراد و عمل پختن و سوزاندن را بمدت ۵-۱۰ دقیقه در درجه حرارت ۱۰۰ تا ۱۳۰ درجه سانتیگراد ادامه دهید.
۲-۱-۴- عمل شستن و خنثی کردن بکمک سودا (کربنات سدیم) آمونیاک، یا استات سدیم انجام می‌گیرد سپس پشم را مجددا بشوئید.
توجه: اگر شرایط ذکر شده در بالا در موقع کربونیزاسیون رعایت نشود، یعنی پشم پس از خشک شدن اولیه با داشتن رطوبت زیاد از قسمت پختن یا سوزاندن عبور داده شود، اسید موجود در پشم بصورت کاتالیزور باعث جدا شدن گروه‏های آمیدی پشم می‌گردد.
چون در پشم کربونیزه شده حتی اگر بطور کامل شسته شود، باز مقداری اسید سولفوریک باقی می‌‏ماند، بنابراین برای جلوگیری از خسارات ناشی از وجود اسید در داخل الیاف پشم در موقع انبار کردن باید پس از شستشو آنرا خنثی کرد.
یادآوری ۱: چون قدرت جذب رنگهای اسیدی بر روی پشم کربونیزه شده کم می‌شود، بنابراین اغلب پشم کربونیزه شده را بلافاصله پس از شستشو با رنگهای اسید قوی رنگرزی می‌‏کنند و باین ترتیب نیازی به خنثی کردن آن نخواهد بود.
یادآوری ۲: برای خشک کردن و پختن می‌توان از ماشین‏های مخصوص و یا از اطاقک خشک کن استفاده کرد. در این مورد استفاده از اطاقکهای خشک کن برای انجام کربونیزاسیون کامل همراه با زمان خشک کردن و پختن بین ۳ تا ۴ ساعت خواهد بود. در ماشینهای کربونیزاسیون عمل خشک کردن و پختن در اطاقک‏های جداگانه با درجه حرارت‏های ذکر شده انجام می‌گیرد با استفاده از این روش می‌توان کالای بیشتری را در زمان کوتاهتری کربونیزه نمود.
پیوست
یکی از ماشینهای مورد استفاده برای کربونیزه کردن الیاف باز بشرح زیر است قسمت خیس کننده که شامل دو حمام از جنس فولاد ضدزنگ می‌‏باشد که در انتهای هر یک یک جفت غلطک فشار دهنده آبگیر نصب شده است، برای جلو راندن الیاف در حمام ذکر شده چنگکهای مشابه چنگالهای ماشین شستشوی پشم استفاده می‌شود.
خشک کردن و پختن الیاف داخل اطاقک‏های مختلف انجام می‌شود، در اطاقک اول الیاف خشک شده و در اطاقک دوم پخته و کربونیزه می‌شود. این اطاقک از دو سیلندر سوراخدار که در جهت مخالف یکدیگر می‌‏چرخند تشکیل شده است.
داخل این سیلندر‌ها هوای گرم دمیده شده و باعث انجام عمل کربونیزاسیون می‌شود سیلندر داخلی دارای ۴ می‌له حلزونی شکل و نوک تیز می‌‏باشد که الیاف باز پشم را با خود می‌برد. سیلندر خارجی فقط دارای ۲ می‌له حلزونی و نوک تیز می‌‏باشد. حرکت این دو سیلندر در جهت مخالف همدیگر باعث باز شدن الیاف و انتقال آن‌ها به سیلندر دوم می‌گردد.
در اثر این حرکت ضمن باز شدن الیاف پشم خشک شده و مواد سلولزی آن می‌سوزد. این نوع ماشین می‌تواند در ساعت بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ کیلوگرم الیاف پشم را کربونیزه کند پس از سوخته شدن الیاف و مواد سلولزی می‌‏توان بوسیله تکان دادن یا کوبیدن که معمولا بوسیله ماشینهای مخصوص انجام می‌گیرد سلولز سوخته شده را از پشم جدا کرد. عمل کربونیزاسیون را می‌توان روی پارچه خام (رنگ نشده) و یا پارچه‏های رنگی که رنگ آن‌ها در مقابل کربونیزاسیون مقاوم باشد انجام داد. در این حالت عمل کربونیزاسیون را در قسمت تکمیل انجام می‌دهند.

شماره استاندارد: 2261

آئین کاربرد کربونیزه کردن پشم
 
 
 
 
چاپ سوم
اردیبهشت ماه ۱۳۷۲

 
 
کمیسیون استاندارد آئین کاربرد کربونیزه کردن پشم
 
 
رئیس
اریسیان -محمد علی    مهندس نساجی    مدیر تدارکات پشمبافی ایران برک
 
اعضاء
قاضی شریعت پناهی -منیره    مهندس نساجی    وزارت صنایع و معادن
 
دبیر
تقوی-فیروز    مهندس نساجی    کار‌شناس موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران
 
فهرست مطالب
 
آئین کاربرد کربونیزه کردن پشم
مقدمه
هدف و دامنه کاربرد
اساس کار
پیوست

 منابع مورد استفاده از کتاب آلمانی
Praxis des Bleichen und farbens von textilien.

منبع:موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران

منبع :