در حاشیه

پوشاک زنان ترکمن (قسمت دوم)

آلادنگی / آلناقیآلادنگی به نام های « توپ پی، آلین دنگی، هاثاوا » نیز شناخته می شود و معادل فارسی آن پیشانی بند است.


آلادنگی در گذشته از پارچه های قرمز و گلدار انتخاب می شد، ولی امروزه نوع آماده ی آن به صورت حلقه ای تهیه شده از جنس پلاستیک – که به دور آن پارچه ای ساده کشیده اند- در مغازه ها عرضه می شود.
آلادنگی را زیر روسری یا چارقد می گذراند تا آنها (روسری یا چارقد) را در سر محکم و ثابت نگه دارد و نشانه شوهر دار بودن صاحب آن است.

7- چاشو
چاشو در بین زنان ترکمن، حکم چادر را در بین زنان فارس دارد. این پوشش معمولا از جنس ابریشم است و در روزگاری نه چندان دور (حدود 50 سال پیش) مورد استفاده زنان مسن بود. چاشو انواعی دارد و عموما به شکل مربع است که آن را از وسط تا کرده، به شکل مثلث بر سر می انداختند.
انواع چاشو:
الف- اریش چاشو: از نخ های پشمی بافته می شود.
ب- چله چاشو: از نخ های ابریشمی بافته می شود.
ج- کنت چاشو: از نخ های پنبه ای بافته می شود.
د- گوکلن چاشو: از نخ های ابریشمی بافت قبیله گوگلان.
و- المینچه چاشو.
ه- آطلاس / اطلس چاشو.
ی- قارتما چاشو.
تنها کاربرد چاشو های ابریشمی در زمان حال، تزئین تابوت مرده است، بدن طریق که چاشو را تا گورستان بر روی مرده پهن می کنند و فلسفه ی آن، تقدیس ابریشم در نزد ترکمن ها است.

8- چارقد
چارقد روسری منقش به طرح ها و رنگ های متنوع و گران قیمتی است که ریشه های کناری آن را پورچیک می نامند و معمولا در بیرون از خانه استفاده می کنند به طوری که آلادنگی در زیر آن قرار می گیرد.
زنان ترکمن برای استفاده از چارقد- که حدود 5/1 متر مربع و به شکل مربع است آن را از وسط تا می کنند و به شکل مثلث بر سر می اندازند.

چارقدهای ترکمن

9- چاروود
روپوشی بود پالتو مانند که حاشیه های دامن، یقه و سر آستین ها را سوزن دوزی می کردند. این پوشش، مخصوص زمستان و به هنگام راه رفتن به مهمانی بود و از پارچه های مخمل به رنگ های سبز یا آبی یا قرمز دوخته می شد.
امروزه استفاده از چاروود منسوخ شده است و جز در بقچه های مادر بزرگ ها یا مجموعه نمایشگاه ها در جای دیگر یافت نمی شود.


10- دؤن
دؤن پوشاکی است با برشی ویژه و از جنس ابریشم که به دست زنان ترکمن بافته می شود. دؤن بر دو قسم است:
الف- گی ییم دؤن: پوششی است معمولی با حاشیه های پولک دوزی شده که در مواقع عادی یا مهمانی های معمولی بر تن می کنند.
ب: قرمز دؤن: که باش دؤن نیز خوانده می شود و مخصوص دخترانی است که عروس می شوند. بدین ترتیب که در روز عروس کشان، آن را بر سر عروس می اندازند تا به خانه ی داماد منتقل کنند.
دخترات ترکمن، حواشی قرمز دؤن را با نخ و سوزن، منقش می کنند. آن گاه با سکه های نقره ای، پولک های رنگین و زیور آلات، زینت می دهند.

11- بؤروک / عرق چین
بوروک کلاهی است دخترانه که تاخیه یا تایخا نیز می گویند. از نوع ساده آن، پسرها و مردها در هنگام خواندن نماز استفاده می کنند. بوروک از جنس پارچه است و به وسیله دختران، سوزن دوزی می شود و نقش های مختلف دارد.
الف- نقش تابستان ب- نقش کؤرت ج- نقش تیرانا
دختران ترکمن- که آنها را به علت استفاده از بؤروک « بوروکلی قیز » می نامند. به محض ازدواج، بوروک را کنار می گذارند و آلادنگی را جایگزین آن می کنند.
از بوروک به شکل های زیر استفاده می کنند:
الف- ساده و بدون هیچ نوع تزیینی
1- زمانی که پسرها و مردها نماز می گذارند.
2- زمانی که مردی به مکه ی معزمه شرفیاب می شود و می خواهد از دستار سر، که مخصوص حاجی هاست، استفاده کند. در این صورت، دستار را به دور بوروک می پیچند و مانند عمامه بر سر می گذارند.

ب- به شکل تزیینی
1- تزیین بوروک با سکه های نقره، پولک، قبه/ دپه بند و سایر زیور آلات.
2- دختران هنگام نامزد شدن، بر قبه ی بوروک، پر نصب می کردند که اوتاغا نامیده می شود. بدین جهت، دختران نامزد دار اوتاغی قیز نامیده می شدند. این دختران در آرایش موهای خود از قبه های نقره ای استفاده می کردند که آن را ساچ قبه می گویند. آسیق، ساچلیق، ساچ باغ، ساچ منجوق، از دیگر زیور آلات زنان و دختران برای آرایش موست. (برای اطلاعات بیشتر درباره این زیورآلات به بخش پوشاک و زیور آلات مراجعه کنید.)

بایراق

منبع :