نواحی و مناطق قالی بافی

شرحی بر فرش فارس!(بخش بیست وسوم)

گلیم بافی فارس :سنت گلیم بافی فارس بسیار قدیم است، هر چند تاریخ آن سر به ابهام است و دانسته نیست که سر آغاز آن از چه زمان هست و از کدام گوشه این اقلیم، آنچه مسلم است گلیم بافی پا به پای قالیبافی از فارس پس از اسلام رواج داشته است.

رواج کم دامنه آن در ایلات باصري و نفر موجب شده که بخش اعظم گل های فارس از ایلات قشقایی و سر و حوزه‌های روستایی، قلمرو آنان فراهم می آید.
طرح و رنگ گلیم های فارس:
شیوه طراحی و نقش پردازی گلیم های فارس، بر خلاف کردستان مبتنی بر طرح های هندسی و نقش مایه های هندسی است. نقش مایه های گلیم هم با نگاره های قالی فرق دارد وهم با شیوة آرایش و طرز قرار گرفتن آنها. گلیم فارسی که تا آغاز دهة گذشته در ایران بسیار کم بها بود و بی ارزش، هنر و صنعتی به ظاهر خشن و بی بضاعت پنداشته می شد که نه همان ارزش دوزی که فایدة معرفي چندانی نیز ندارد.
با توجه به این که بخش اعظم گلیم های فارس در میان ایل قشقایی است و طرح های دیگر ایلات نیز بر گرفته از آنهاست در نتیجه طبقه بندی طرح دعا را در بخش گلیم های قشقایی بیان می کنیم.
رنگ گلیم های فارس متبلور و منسجم نیست، گسترده و منبسط است. راز و رمز رنگ آمیزی گلیم های فارس سخاوت «حجم های رنگی» است. لخته هایی از رنگ خالص و مجرد، پرزور و صریح و گاه گستاخ و بی پروا.
جز گلیم، هیچ دستبافتی را توان آن نیست که روح بی قرار بیابانگردی را، این چنین آسان و سریع، وصف کند. رنگها، در عین گستاخی پر شور و شر، فروتن و بی اعادست. تندی پرزور رنگ ، سر شار از آرامش و نجابت است «آب و آتش» رنگ با هم گرد آمده است، همین است که یک گلیم تمام عیار لحظه ای ما را به هیجان می آورد و لحظه ای دیگر آرام می کند. شیوه تجریدی رنگ آمیزی گلیم های فارس و تعهد در پراکندن تکه های و پاره هایی از رنگ یکدست، لاجرم، عرصه را برای رنگ آمیزی تنگ کرده است. به همین سبب یک نقشمایه معین نمی تواند بیش از 4-3 رنگ متمایز داشته باشد. چون بیش از این گنجایش ندارد. تفاوت دیگر در چگونگی کاربرد رنگ زمینه است . در رنگهای افشانی متن گلیم های فارس گرایش به رنگ های تند و روشن است و از رنگهای سنگین به ندرت بهره می برند. شاید به سبب پیش پاافتادگی و کم بهایی گلیم باشد که هجوم رنگهای شیمیایی به این صنعت زودتر از قالی بوده است. باز هم شاید همین کمی بضاعت و ارزانی نسبی آن سبب شده تا تجدید حیات رنگرزی گیاهی نتوانسته رنگهای پر توان و افسونگر گلیم های کهن و اصیل قشقایی را هستی دوباره بخشد.این رنگهای گیاهی جدید غالباً خام و تنک و کم رمق و کم مایه است. رنگ آبی و به تبع آن سرمه ای و سبز جلوه ژرف آبی نیلی را ندارد و آن قرمز سرخ پر مایه، که از رنگهای اصیل و مسلط گلیم قشقایی است، تقریباً وجود ندارد، رنگها هم ملایم و مطبوع است ولی نرمتر و خامتر و کدر تر از آنکه ادامه به نسبت رنگ آمیزی گلیم فارس را بشارت دهد .

باتشکر از سمانه محسنی

منبع :