نقوش و طرح های فرش

شناخت طرح و نقش درخت در فرش ایران (3)

انواع طرح درخت در فرش


درختی محرابی :
تصویر یک یا چند درخت از نوع کاج، سرو، بید مجنون و یا درختان میوه دار از رایج ترین نقش های درختی است که معمولا در زیر طاق محراب، نشان داده می شود.

شکل 5. نمونه فرشی با طرح درختی

درختی جانوری
در این طرح عمدتا نقش درخت به صورت پر شاخ و برگ، محور اصلی قرار می گیرد و نقش جانورانی چون اهو ،پلنگ ،شیر و مرغان گوناگون در کنار آن به چشم می خورند که این عناصر در این نقشه بدون قرینه بوده و نظم نمی پذیرد. بافتن این طرح قدمت چندانی ندارد. این نوع نقشه درختی را گاهی به نام جنگلی نیز می نامند.
درختی لچک و ترنج
زمینه اصلی فرش هایی که با این طرح آراسته می شود ،به طور معمول از نقش درختان در اندازه ها و ابعاد کوچک و بزرگ با تزیینات متفاوت در کنار نگاره های دیگر خارج از کادر لچک و ترنج و یا در درون ان ها ترسیم می شوند.
درختی سروی
یکی از عمده ترین این نقوش درخت سرو است که در بین طراحان کرمان و بختیاری و مراکز دیگر با زیباترین وجه طراحی می شوند. اساس این نقش در فرش های کرمان، یک یا چند درخت سرو یا کاج سر سبز در متن یا حاشیه ها می باشد.
در بین فرش های بختیاری نیز، این نقش برای فضای داخل قاب های چهار گوش یا لوزی گونه های به هم پیوسته با رنگ های جذاب و مکرر استفاده می شود.

شکل 6. نمونه هایی از تصاویر درخت سرو

درختی سبزی کار
این نقش دارای شاخه های پر گل و برگ است که تمام فضای زمینه را پر می کند.بدون این که کمترین فضای خالی در ان باقی بماند.
گاهی اوقات این نقشه ها بدون حاشیه بافته می شود.
در برخی از این نقشه ها نیز مرکز ترنج را با نگاره هایی که نمادی از آب و جویبار باشد در داخل مربع و مستطیل همراه سایر نقشه ها به کار میگیرند که اصطلاحا به ان نقشه «سبزی کار اب نما» می گویند.
نقشه درختی سبزی کار ویژه منطقه کرمان است که معروفترین آن در کمال زیبایی در شهر راور کرمان تولید می شود.

شکل 1 فرش با طرح درختی سبزیکار کرمان

به طور کلی طرح درختی یکی از طرح های مورد توجه هنرمندان فرش دستبافت ایران به شمار می رود که نام های دیگر این طرح، درختی گلدانی، درختی سراسری، درختی ترنجدار، بید مجنون، جنگلی ترنج دار، درختی گل و بلبل و درختی ایلیاتی می باشد. نقش درخت در دیگر نقشه ها نیز با گل ها و شکوفه ها و بوته ها به صورت منظم و نامنظم و در قاب های هندسی به صورت مکرر و همچنین با ترکیب های خاص به کار می رود که این نقشه ها عبارت است از: نقشه جنگلی، نقشه جو شقان یا کشمیری، نقشه چهار فصل

شکل 7. نقش درختچه هایی در دو نمونه نقشه جوشقان

شکل 9. نقش درخت در فرش با طرح

منابع:
افروغ، محمد. 1389. نماد و نشانه شناسی در فرش ایران.
وکیلی، ابوالفضل. 1382. شناخت طرح ها و نقشه های فرش ایران.
جی.سی، کوپر. 1380. فرهنگ نماد های سنتی.
دانشگر، احمد. 1390. دانشنامه فرش. جلد دوم.
فصلنامه علمی پژوهشی گلجام. شماره 45
فصلنامه تحلیلی پژوهشی مدرس هنر. شماره 2

منبع :