تاریخچه فرش

تجارت فرش اراک

بیشترین فعالیت های فرش بافی تا آنجا که از شواهد تاریخی بر می آید در اواخر زمان قاجاریه در این استان صورت گرفته و دلیل عمده ی آن را می توان به سعی و اهتمام تجار خارجی و تبریزی در پیشبرد این صنعت تعبیر کرد.

 

 شاید اگر سیستم های پیشرفته ی بانکی به گونه ای که امروزه در خدمت تجار عملیات تبدیل اسعار و ارسال حواله های بانکی را انجام می دهند در گذشته نیز وجود داشت و این چنین سریع و مطمئن عمل می کرد. قالی بافی اراک به گونه ای امروزی و دست کم در کمیت فعلی آن نبود. تفسیر این کلام این است که چون شرکت سوئیسی – انگلیسی زیگلر ، که در اواخر قرن گذشته کالاهای انگلیسی را در ایران معامله می کرد در تبدیل وجوه کالاهای فروخته شده ی خود  به لیره ی طلا و ارسال آنها از طریق روسیه به لندن همواره دچار اشکال بود ، جهت رفع این تنگنا در صدد بر می آید از محل در آمدهای حاصله از سلطان آباد (اراک فعلی) تعدادی قالی و قالیچه خریداری کرده به انگلیس بفرستد. صاحبان شرکت نام برده با این ابتکار چند هدف را همزمان برآورده می کردند ، به این گونه که علاوه بر رفع مشکل انتقال پول ، موفق به تحصیل درآمد بسیار زیادی از منبع پر برکت دیگری چون قالی گردیده و در این میان به پیکر بی رمق قالی بافی ایران نیز جان تازه ای بخشیدند. به این منظور در سال 1262 هجری شمسی این شرکت با تاسیس واحد نسبتا بزرگی در سلطان آباد فعالیت های خود را در زمینه ی صنعت و تجارت قالی شروع کرده و به زودی دامنه ی آن را به سایر نقاط مستعد از جمله کرمان و تبریز گسترش داد. کارگزاران مسئول این شرکت با تهیه ی مواد اولیه ی مرغوب از جمله کلاف های رنگ شده و نقشه های مورد علاقه ی خود بر روی کاغذ های شطرنجی که به صورت یک سابقه ی خوب همچنان در قسمت نفش قالی ایرانی باقی مانده و سفارش بافت به بافنده های مستعد توانستند به صدور تعداد قابل توجهی فرش ایرانی به بازارهای خارج ، دست یابند. شرکت زیگلر بعد از این راه گشایی اولیه و داد و ستد سود آوری که از این طریق و همچنین خرید و فروش فرش های تاریخی ایران انجام داد اندکی قبل از آغاز جنگ جهانی اول داوطلبانه از فعالیت های تجاری خود در ایران دست کشید و میدان را برای سایر رقبای خود از جمله آلمانی ها و امریکایی ها که اندکی بعد از آنها در ایران فرصت هایی به دست آورده بودند ، باز کرد. در این میان تجار آینده نگار تبریزی نظاره گر بر فعالیت های این شرکت های بیگانه که به حق و ناحق بر سر سفره ی پر برکت تجارت قالی نشسته بودند به موازات آنها به کاری مشابه در جهت تهیه ی قالی و قالیچه برای سفارش های اروپایی خود در میزان قابل توجهی دست زدند ولی هموراه در جست و جوی فرصت مناسبی بودند تا این لقمه ی چرب را از رقبای خارجی خود به ربایند.

شعله ور شدن آتش جنگ حهانی اول در 1914 در اروپا درست همان فرصت مناسبی بود که برای آنها پیش آمد. این جنگ که بازنده ی اصلی آن کشور آلمان بود ، موجب شد اراک بهترین مشتری خود را از دست بدهد. بحران اقتصادی سال 1929 آمریکا و تسری آن به سراسر جهان انگیزه ی دیگری بود که صنعت فرش را در تمامی مراکز بافندگی از جمله اراک دچار رکود ساخته و آینده ی آن را به زیر سوال ببرد. خوشبختانه با رفع بحران و با سفارش هایی که اراک از مشتریان امریکایی خود به خصوص برای قالی های ساروق دریافت کرد و همچنین با علاقه مندی تجار تبریزی و سرمایه گذاران محلی که همجوار با هم میهنان ترک زبان خود به این صنعت نوخاسته روی آور شده بودند ، قالی بافی اراک توانست با آهنگ قبلی به رشد خود ادامه دهد.

در زمان جنگ جهانی دوم برای مدتی قالی بافی در اراک متوقف بود ، ولی در خاتمه ی جنگ دوباره رونق پیشین خود را بازیافت. تغیرات حاصل از این جنگ ها و همچنین بحران های اقتصادی امریکا این بود که ابتدا شرکت های خارجی ، شعبات  خود را در ایران برچیده و ناگزیر شدند سفارش های خود را از طریق بازرگانان ایرانی انجام دهند و دوم اینکه در این گیر و دار نیز تجار تبریزی جای خود را به سرمایه داران محلی واگذار کنند.

منبع : افسانه جاویدان فرش ایران

منبع :