اخبار فرش

رنگ رکود بر تار و پود فرش دستباف

تعطيلی 40 درصد کارگاه های فرش بافی در استان

دارهای قالی يکی پس از ديگري فرو می افتد، صداي نقشه خوان هاي قالی کمتر در روستاها به گوش می رسد. قالي هايی که گره های آن می توانست گره از مشکلات زندگی قالی بافان بگشايد به گره های کور تبديل شده و هنرمندانی که با سرپنجه طلايی خود بر تار و پود قالی، نقش می زدند از قالی بافی دست می کشند. اما چرا فرش دست باف خراسان شمالی که ظرفيت جهانی شدن دارد به اينجا کشيده شده است و کمتر به توليد اصيل و مرغوب پرداخته می شود؛ کالايی که صدها سال جزو ملزومات زندگی بوده است ، امروز آرام آرام به کنار کشيده می شود و جاي آن را فرش های درجه 2 و 3 و بی کيفيت که به سابقه استان نيز لطمه می زند، توليد می شود.

نمی صرفد

نماينده يک شرکت فرش دست باف که 200 بافنده را در يکی از روستا های استان تحت پوشش قرار داده است، خود از 10 سالگی و به مدت 22 سال در اين حرفه فعاليت می کند. وی هنگامی که به گذشته بازمی گردد، می گويد: در قديم بيشتر روستاييان قالی می بافتند اما الان تعداد آن ها بسيار کم شده است و بافنده از بافتن قالی هيچ سودی نمی برد و نمی صرفد که قالی ببافد. وی نبود بيمه بافندگان را نيز از جمله مشکلات فعالان اين عرصه می داند و می افزايد: بايد مواد اوليه مرغوب در اختيار بافندگان قرار گيرد و با بالا بردن دستمزد و بيمه کردن فعالان اين بخش موجب رونق يافتن کارگاه ها شد.

نبود نيازسنجی

«عابدی» کارشناس صنايع دستی با اعتقاد به اين که در بخش فرش استان، نياز سنجی صورت نگرفته است، عنوان می کند: استان هايي از جمله آذربايجان غربي و شرقی، قم، کرمان، تهران، خراسان رضوي و اصفهان قطب های توليد فرش کشور محسوب می شود و به جاي اين که ياد بگيريم چگونه فرش را به اين نقطه رسانده اند در صدد ايجاد شهرک تخصصی فرش هستيم در حالی که بافندگان کرد و ترکمن استان به جای بافت فرش های خود دارند فرش های اين استان ها را می بافند.

وي با بيان اين که ايجاد شهرک تخصصي فرش موجب هدر رفت هزينه ها خواهد بود، مي افزايد: اين شهرک در راستاي حمايت از فرش نيست و نمي تواند فرش دستباف را از اين وضعيت نجات دهد. وي مي گويد: رنگرزي در استان مشکل دارد و بيشترين پشم توليدی توسط دلالان استان هاي ديگر از استان خارج و يا به شکل هرز سوزانده و يا در دل طبيعت رها می شود و به اين ترتيب ماده اوليه فرش را به اين راحتي از دست مي دهيم زيرا چرخه فرآوري بعدي يعني فرآيند تبديل پشم به نخ و کارگاه رنگرزي مناسب در استان نداريم.

وي با مطرح کردن اين پرسش که چرا بافندگان استان، ارزان بافترين بافندگان کشور هستند و توسط ساير استان ها مورد استفاده قرار مي گيرند، ادامه مي دهد: برخي افراد از خارج استان، مواد اوليه، طرح و نقشه را به بافنده هاي داخل استان ارائه مي دهند و با قيمت ارزان فرش توليد شده را مي خرند.وي با بيان اين که با اين اوضاع در چند سال آينده، بافنده فعالي در بخش فرش نخواهيم داشت، تصريح مي کند: نسبت به دهه 70 چندين هزار کارگاه فرش دست باف تعطيل شده و بسياري از کارگاه هاي خانگي فرش بافي در خيلي از مناطق، ديگر فعاليت نمي کنند. وي مي افزايد: صنعت فرش استان به گونه اي شده که توسط ديگر استان ها اداره مي شود؛ يعني تاجر و بازرگان مواد اوليه و دستمزد پايين مي دهند و سود آن نيز به جيب آن ها مي رود.

حمايت از توليد فله اي

در عين حال، «احراري» مدرس و پژوهشگر فرش، عنوان مي کند: توليد کنندگاني که فرش بنجل باف و به شکل فله اي توليد مي کنند بيشتر مورد حمايت قرار مي گيرند و اين امر موجب بيراهه رفتن توليد فرش شده است.

وي با بيان اين که فرش دست باف در حالت کما و 18 ماه است که بازار آن در حالت رکود است بر اين موضوع که فرش هاي درجه 2 و 3 متقاضي ندارد، تأکيد مي کند و مي افزايد: 50 درصد از کارگاه هاي قالي بافي تعطيل و همچنين بيمه تأمين اجتماعي بافندگان متوقف شده است.

مواد اوليه نامرغوب

در عين حال، «ايزانلو» رئيس اتحاديه صنايع دستي و فرش خراسان شمالي با بيان اين که وضعيت فرش در کل کشور از رکود برخوردار است، عنوان مي کند: تحريم ها روي صنعت فرش دست باف تأثير گذاشته ضمن اين که قدرت و توان خريد مردم پايين آمده است و البته استفاده از مواد اوليه نامرغوب در بافت فرش را نيز نبايد فراموش کرد و در اين عرصه، فرش هاي قم، تبريز و اصفهان خوب کار مي کنند.

وي مي افزايد: بيشتر بافندگان فرش استان بدون برنامه و بدون اين که سفارش پذيري داشته باشند به شکل ديمي، توليد مي کنند و به نقش ها و نياز مصرف کننده توجهي ندارند.

وي با تأکيد بر اين که توليد فرش اگر مطابق سليقه باشد، بهتر است، يکي ديگر از مشکلات صنعت فرش در استان را بي مهري نشان دادن بانک ها براي ارائه تسهيلات به اين بخش بر مي شمرد و مي افزايد: نبود کارخانجات ريسندگي و بافندگي، رنگرزي هاي مدرن و پيشرفته، ارزياب گمرکي در بخش فرش و صنايع دستي استان از جمله ديگر عواملي است که دست به دست هم داد و موجب شد فرش دست باف استان در همان حالت رکود بماند.

به گفته وي، حدود 3 سال است که صنعت فرش استان در رکود به سر مي برد و 30 تا 40 درصد کارگاه ها در اين سال ها تعطيل شده است. علاوه‌بردستمزد پايين بافنده، که دستمزد واقعي را توليد کننده به بافنده نمي دهد،اگر دلال ها از بازار فرش حذف شوند، بافنده بهتر مي تواند عرضه کند.

وي شمار بافندگان فعال فرش دست بافت استان را 10تا 12 هزار نفر ذکر مي کند، تعدادي که در گذشته شامل 20 هزار نفر بود. با اين حال، سالانه 300 هزار متر مربع فرش دست باف در استان توليد مي شود و دولت بايد به توليد کنندگان مطرح، کمک کند تا توليدات اين بخش بتواند توجيه اقتصادي داشته باشد. وي تأکيد مي کند: اگر اين وضعيت ادامه يابد، کارگاه هاي توليد فرش به تعطيلي کشانده مي‌شود.

اهميت دادن به فرش از سوي دولت، در نظر گرفتن تسهيلات در بخش گمرکي، ارائه وام هاي ارزان قيمت، گنجاندن فرش در سبد کالا و جوايز بانکي و هدايايي که در اداره ها ارائه مي شود، تبليغات و برگزاري نمايشگاه فرش در استان و دعوت از تجار و بازرگانان به استان از جمله راهکارهايي است که رئيس اتحاديه صنايع دستي و فرش آن ها را يادآور مي شود.وي برگزاري تورهاي تجاري فرش را نيز بسيار مؤثر مي داند و خاطرنشان مي کند: استان نقشه خاصي براي فرش ندارد و توليدات فرش استان بيشتر طرح هاي نايين، قم، سبزوار و تبريز است که اگر حمايت سازمان صنعت ، معدن و تجارت بيشتر شود و طراحان استان فرشي را طراحي کنند که مطابق با فرهنگ و قوميت هاي استان باشد ديگر توليدات با دستمزد کم به فروش نمي رسد. البته مرکز ملي فرش در حال کار کردن روي نقشه فرش استان است.

غفلت از بازاريابي فرش

در همين ارتباط، « يحيي نيکدل» رئيس سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان شمالي، صنعت فرش را يکي از ظرفيت هاي استان مي داند و با اظهار تأسف از اين که حاکم بودن شرايط رکودي فرش در دنيا موجب شده نتوانيم از اين فرصت به درستي استفاده کنيم، مي گويد: يکي از مواردي که در بخش اين صنعت، مغفول واقع شده بازرگاني و بازاريابي آن است به طوري که فرش توليد شده با نياز امروز بازار از نظر قيمت تمام شده و سليقه مصرف کننده همخواني ندارد و بايد بازاريابي جديدي انجام شود.

وي لازمه اين امر را ايجاد فرصت هايي براي حضور بافندگان و فعالان صنعت فرش در نمايشگاه هاي بين المللي مي داند تا با ديدن محصولات و سليقه هاي جديد دنيا خود را با شرايط روز تطبيق دهند. وي البته به پيشنهاد اين اداره کل به استانداري اشاره مي کند مبني بر اين که اعتباراتي اختصاص يابد تا بخشي از هزينه هاي حضور توليد کنندگان فرش در نمايشگاه ها و يا هيئت هاي تجاري بازاريابي تأمين شود.

البته به گفته وي، لازمه اين کار اين است که شرکت هاي بازرگاني مرتبط شکل بگيرد زيرا خود بافندگان به شکل غير متمرکز، توليد مي کنند و اين امکان براي شان وجود ندارد که بخش بازاريابي را انجام دهند و اگر بتوان با مشارکت بافندگان و طراحان اين عرصه، شرکت تعاوني را با سهام داري مجموعه ها شکل داد مي تواند اثر لازم را داشته باشد.

وي مي گويد: در حوزه زيرساختي نيز نخستين شهر تخصصي فرش فراهم شده و واگذاري زمين براي احداث صنايع تکميلي مرتبط با فرش فراهم است و از سرمايه گذاران دعوت مي کنيم تا در زمينه هاي ريسندگي، شست و شو، پرداخت، بافندگي و رنگرزي در اين شهرک سرمايه گذاري کنند.

وي مهم ترين معضل فرش را بازاريابي و بازرگاني مي داند که بايد به شکل ملي به آن پرداخته شود زيرا رقباي زيادي از کشورهاي مختلف کارهاي مشابه ايران را توليد و آن را با قيمت پايين تري عرضه مي‌کنند.وي ادامه مي دهد: برخي شرکت ها از خارج استان در داخل استان کارهاي تابلو فرش انجام مي دهند و به دليل اين که در بازارهاي جهاني حضور دارند و بازار را مي شناسند، سفارش قبول مي کنند و موفق تر هستند، بنابراين انتظار داريم ساير افرادي که در اين عرصه فعال هستند به جاي اين که واسطه تأمين کالا براي بقيه باشند و اين محصولات به نام ساير تجار استان ها صادر و ثبت شود، در اين عرصه حضور يابند و اين صادرات را به نام خود انجام دهند.

«نيکدل» با اشاره به اين که بايد فعالان بخش صنعت فرش، قوي تر وارد عرصه شوند، همکاري و تعامل موسسات مالي را نيز مورد تأکيد قرار مي دهد تا با همراهي بيشتر براي اعطاي تسهيلات از اين بخش حمايت کنند زيرا بازگشت سرمايه در اين عرصه طولاني است. وي تصريح مي کند: اخيراًَ با سياست هاي حمايتي، مجوزهايي در بخش توليدات غيرمتمرکز با مديريت متمرکز و همچنين کارگاه هاي متمرکز صادر کرديم که با استقبال خوبي همراه شده است اما بيشتر بافندگان به شکل کارگاهي فرش نمي بافند و به طور عمده در منازل خود کار بافندگي را انجام مي دهند.

خراسان شمالی

منبع :