در حاشیه

معماری دوباره فرش ایران با طراحی جهانی نگر

 امروزه همه ما به این فکر میکنیم که چطور باید سهم ایران در تجارت جهانی فرش را افزایش داد؟ چگونه میتوان این قابلیت ارزشمند هنری ایران را اقتصادی تر نمود؟

پر واضح است که کماکان فرش دستباف از مهمترین و پردامنه ترین صنایع دستی ایران محسوب میگردد.کماکان بخش مهمی از جامعه، دست اندر کار تولید فرش و یا مشاغل و هنرهای وابسته به فرش هستند. اینها واقعیت وجودی فرش ایران است. واقعیت دیگری وجود دارد و آن اینکه تجارت جهانی فرش گردش مالی چند ملیارد دلاری در سال دارد. باید اقرار و اعتراف کنیم تنها تحریمها نبوده است که فرش ایران را به روزگار فعلی سوق داده است. بخش تخصصی هم در فراهم آمدن این اوضاع بی نقش نبوده است. نقایص داخلی از جمله نظارتهای ضعیف بر تولید- نداشتن ایده و هدف- کاهش شدید طراحان پرتوان که معماران اصلی فرش ایران بوده و هستند - ضعف مدیریت بر مواد اولیه و رنگرزی. کاهش تنوع سازهای تولیدی فرش و دیگر ضعفها که بر هیچکس پوشیده نیست. حال که شناخت کاملی از این نقاط ضعف داریم به نظر میرسد برای حل معمای به جای دوری نباید رفت. به مسیرهای دیگر هم نباید فکر کرد. مطمئن باشیم با استمرار شرایط تولید امروز فرش ایران لغو تحریم فرش صرفا در مدت کوتاهی و شاید کمتر از یکسال باعث تقویت بازار فرش گردد و آن هم تا زمان اشباع بازارها و لا غیر. مصرف کننده فرش در بازارهای اروپا و آمریکا هم الزامی نخواهد داشت حتما انتخابی در محدودیت داشته باشد. گرچه بسیاری از مطالبات مشتریان در دوران پسا تحریم از فرش ایران تامین خواهد شد معذلک توجه داشته باشیم که این پایدار نبوده و برای پایدار بودن و نیز افزایش مشتریان، اقدامات داخلی موثر داشته باشیم. سهم طراحان فرش بیشترین سهم در این نیازمندی خواهد بود. اما چگونه؟ برای تامین این نیاز چند مسئله را باید مد نظر داشت. 1- دایره طرحهای فرش را منحصر به چه طرحهایی بدانیم؟ 2- بازارهای مصرف فرش را چقدر بشناسیم؟ تخصصی نگری در طراحی فرش را چگونه رعایت کنیم؟ بی تعارف بگم تجارت فرش ایران هنوز در دسته ای از طرحها است که طراحان آن مقبول منتقدین و یا نسل جوان و نوقلم نیستند. تلقی بسیاری از اشخاص از طرح فرش، طرحهای پیچیده، سنگین، با تعداد رنگ زیاد هست. تنوع در طرح را صرفا در ساختار متفاوت طرح میدانند. به عبارتی اموری را مطلوب فرش میدانند که نتیجه اش افزایش قیمت فرش، طولانی شدن زمان بافت، خسته شدن بافندگان ناشی از عدم دریافت مزد استحقاقی شان، و نهایتا تفاوت فاحش قیمت فرشهای ایران با فرشهای تولیدی کشورهای رقیب را سبب میشود. بسیاری از ما فکر میکنیم یک طراح باید توانمندی طراحی هر طرحی راداشته باشد. طراحی فرش میتواند محدوده ای در حد طراحی طرحهای محدوده یک روستا یا شهر داشته باشد. تقلید و اقتباس نابجا و غیر ضرور توسط طراحان که ممکن است خواست خود طراح و یا تولید کننده باشد، آسیبی جدی بر ارتقای کیفیت فرش ایران است. طرحهای فرش ایران این قابلیت را دارند که در حالتهای مختلفی اعم از سایزهای متفاوت، رنگ آمیزی،تنوع رجشمار داشته باشند. طراحان نو قلم نیاز نیست برای اثبات خود به سراغ طراحی طرحهای سنگین الهام گرفته از تشعیر، نگارگری و... روی آورند. اینگونه طرحها سهم کمتری در تجارت فرش به نسبت طرحهای مناطق دارند از طرفی اقتضای رقابت قیمتی با فرش کشورهای رقیب ایجاب میکند این مهم مد نظر باشد و واقع نگر باشیم. ما باید اشتغال و پایداری تولید فرش را تضمین کنیم نه چیز دیگری. طراحان فرش فعلی بسیار تمایل به طراحی طرحهای سنگین دارند. بدین خاطر اشتغال آنان نیز کمتر تثبیت شده است. لذا توصیه میشود رویکرد طراحان فرش ایران عموما و طراحان جوان و نوقلم خصوصا با نگاه به بازارهای جهانی و نه احساس شخصی خود باشد. قابلیت های طراحی فرش ایران و راههای توسعه و کمی و کیفی آنرا مطالعه و عملیاتی کنیم. به مالکیت فکری و معنوی همکاران طراح اهمیت داده و خود را مقید به رعایت حقوق آنان بدانیم. جلسات همفکری متعددی داشته باشیم. جلسات نقد طرح داشته باشیم. حتما مقید باشیم فرش بافته شده از طرح خود را ببینیم تا شناخت بهتری از کیفیت طرح و قابلیتهای تنوع بخشی آن داشته باشیم. با تولید کنندگان رابطه نزدیک داشته باشیم و بدانیم که آنها در توسعه ما میتوانند سهم مهمی داشته باشند. به امید موفقیت برای همه هنرمندان طراح فرش ایران.

نوشته:محمد صمیمی اول

منبع :