نقوش و طرح های فرش

بررسی طرح بته در قالی بيرجند با تأكيد بر قالی های موزه آستان قدس رضوی(6)

نگاره بته در طرح های خشتی

3)     نگاره بته در مجموعه قالي هاي منطقه بيرجند موزه آستان قدس رضوي

گنجينه فرش آستان قدس رضوي داراي مجموعه كاملي از قالي هاي منطقه بيرجند است. اين مجموعه شامل 31 تخته قالي و قاليچه با طرح هاي لچك ترنج، بته سراسري، محرمات بته اي، محرابي، افشان درختي، گل و بوته (هفت رنگ) و جوشقان است.

نتايج حاصل از بررسي مجموعه اين قالي ها نشان مي دهد كه در طرح متن و يا حاشيه 13 تخته از آنها، نگاره بته به عنوان نقش اصلي و يا فرعي و مكمل بكار رفته است. در قالي هايي با طرح هاي بته سراسري و محرمات بته اي كه در مجموع شامل 9 تخته قالي و قاليچه مي باشد، اين نگاره اصلي بوده و در 4 تخته قالي ديگر اين نگاره فرعي و مكمل مي باشد.          

 
·        قاليچه هاي بته سراسري

همانگونه كه ذكر شد چهار تخته از قاليچه هاي اين مجموعه طرح بته سراسري هستند كه در زيرمجموعه طرح هاي بته سراسري گروه اول قرار دارند. به علاوه حاشيه اصلي دو تخته از اين قالي از طرح هاي قديمي و اصيل منطقه بيرجند مي باشد كه طرح آن تركيبي از نقوش درخت و بته است. (قاليچه هاي رديف 1 تا 4 جدول 8)

 
·        قالي هاي محرمات بته اي

از مجموعه پنج تخته قالي با طرح محرمات بته اي دو تخته از آنها كه يك جفت مي باشند در زير مجموعه طرح هاي بته اي نوع اول قرار دارند (قالي هاي رديف 5 جدول 8). سه تخته ديگر در زيرمجموعه طرح هاي بته اي نوع دوم قرار دارند. به علاوه طرح حاشيه اصلي اين سه تخته قالي از طرح هاي اصيل منطقه بيرجند مي باشد كه تركيبي از نگاره هاي سرو و بته است. (قالي هاي رديف 6 و 7 جدول 8)

 
·        قالي لچك ترنج

اين قالي داراي طرح لچك ترنج مي باشد كه نگاره بته در طرح متن آن نقش فرعي و مكمل است. در طرح زمينه اين قالي بته ها در انتهاي برخي از شاخه هايي قرار گرفته اند كه از ساقه هاي اصلي بالا رونده منشعب شده اند. (قالي رديف 9 جدول 8)

 
·        قاليچه محرابي

نگاره بته در طرح متن اين قاليچه نقش فرعي و مكمل است، به طوري در ميان گردش هاي اسليمي در دو گوشه پايين متن تنها دو بته مادر و بچه قابل مشاهده است. (قاليچه رديف 8 جدول 8)

 
·        قاليچه هاي لچك ترنج

قاليچه هاي لچك ترنج )يك جفت) از جمله قالي هايي مي باشند كه نگاره بته در تزيين حاشيه آنها بكار رفته و نقش فرعي و مكمل است. نگاره هاي بته در طرح حاشيه اصلي اين قاليچه ها در انتهاي ساقه هاي منشعب شده از گل شاه عباسي قراردارند. (قاليچه هاي رديف 10 جدول 8)

 
جدول 8. نگاره بته در قالي هاي موزه آستان قدس رضوي

منبع :