نقوش و طرح های فرش

آشنایی با نقوش لچک ترنج (4)

لچک چیست

نقش چهار گوشةفرش، مثلث مانندي كه از يك چهارم نقش ترنج مركزي به دست مي آيد. نگاره هاي لچك، يا همان نقش ترنج مركزي و سر ترنج است و يا نگاره هاي هماهنگ با آنها. مي توان لچك هاي ديد.كه درون آنها،به اسليمي ها وقاب ها تزئين يافته است و خط هاي پر پيچ و خم آن چون شاخه و سر شاخه شده اند و يا در فرشهاي با طرح هندسي به صورت ابزار موسيقي در آمده است و در بيرون براي تزئين بيشتر دور آن را دسته اي از پرندگان فرا گرفته اند.نسبت هاي ميان ترنج مركزي ولچك ها وجود دارد كه در طرح هاي گوناگون به يك اندازه نيست ولچك ها نسبت به ترنج مركزي گاه بزرگ و گاه كوچك و يا باريك تر از حد معمول نقش مي شود.نگارة لچك ها گاه مستقل مي ماند و گاه به نقش متن مي پيوندد. كه به لچك، گوشه ويا لچكي نيز گفته مي شود.[1]

يا « گوشه، كنج» شكل سه گوشي كه در چهار طرف قالي و معمولاً معادل يك چهارم نقش ترنج وسط آن بافته مي شود. نسبت بين مساحت لچك با ترنج در قالي هاي مختلف متفاوت است و مقياس مشخصي ندارد.

لچك در جلوه گري فرش و شكل بند آن بسيار مؤثر است و يا نقشي كه به خود مي‌گيرد ممكن است زمينه و متن فرش را به اشكال گوناگون از جمله مربع ،‌مستطيل ، بيضي و دايره نشان دهد.[2]

9ـ3 لچك ـ‌ انواع

لچك داراي انواع است كه برخي از آن به شرح زير مي‌باشد:

الف‌) از جهت تعداد :

  1. در هر گوشه فرش يك لچك و در فرش جمعاً چهار لچك وجود دارد. اين نوع « لچك بندي» معمولي ترين گونه آن است.
  2. در دو گوشه بالاي فرش هر طرف يك لچك و در فرش جمعاً دو لچك وجود دارد . اين طرح ويژه نقش محرابي يا گلداني يا « محرابي گلداني » است كه دو لچك بالاي فرش هيئت سر در محراب را مي‌سازد.
  3. تعداد لچك بيش از 4 عدد در فرش :

اين طرح و نقشه در فرش هايي بافته مي‌شود كه لجك عيناً يك چهارم (ربع) ترنج نيست بلكه طرح مستقلي دارد و در طول فرش درمتن و وصل به حاشيه علاوه بر چهار گوشه آن در نقاط ديگر نيز به فاصله هاي مساوي بافته مي‌شود.

ب ) از لحاظ تطبيق طرح و رنگ و نقشمايه با ترنج :‌

  1. لچك عيناً يك چهارم ترنج است و از هر لحاظ از جمله نقش و رنگ آميزي به ترنج شباهت دارد . اين فرش را لچك ترنج نامند.
  2. لچك از جهت ابعاد ،‌نقشه ، نقشمايه ،‌رنگ‌آميزي يا يكي از اين عوامل يا ترنج متفاوت است و مستقل مي‌باشد كه اين خود ممكن است در عين وجود مغايرت نقشه و غيره نسبت به ترنج وضعيت گوناگوني به خود مي‌گيرد از جمله :

1ـ از لحاظ اصول كلي يا رنگهاي آن مكمل ترنج باشد.

2ـ به كلي وضعي مستقل و جداي از ترنج داشته باشد.

كه در هر دو صورت فوق طرح فرش را « لچك و ترنج » نامند. [3]

10ـ3ـ انواع نقشمايه هاي لچك :

لچك تودرتو ـ لچك مداخل ـ لچك مداخل كنگره‌اي ـ لچك چهار ترنج ـ لچك طره‌اي ـ لچك قرينه ـ لچك طره را دور

1ـ10ـ3 لچك تودرتو:

لچكي كه يا از چند لچك درميان هم درست شده باشد و يا نقش چند حاشيه تودرتو، آن را تشكيل شده از چند لچك نشان دهد.[4]

2ـ10ـ3 لچك مداخل :

لچكي كه نقش آن به نقش متن بپيوندد.[5]

3ـ10ـ3 لچك مداخل كنگره‌اي :

لچك مداخلي كه خط هاي پيش رونده آن درنقش متن ، به صورت كنگره در آمده باشد.[6]

4ـ10ـ3 لچك چهار ترنج:

لچكي كه اندازه آن يك چهارم ترنج مركزي باشد.[7]

5ـ10ـ3 لچك طره‌اي :

به لچك پيوسته به لچك ديگر و طره شده لچك طره‌اي مي‌گويند.[8]

6ـ10ـ3 لچك قرينه:

لچكي كه نقش آن با نقش لچك ديگر يكي باشد. در طرح لچك ترنج ، به طور معمول ،‌ هر چهار لچك فرش داراي يك نقش و با هم قرينه هستند. گاهي نيز ، دو لچك بالاي نقش و دو لچك پائين، نقش ديگر دارند و با هم قرينه نيستند.[9]

7ـ10ـ3 لچك طره راور:

در طرح هاي منسوب به راور (كرمان) لچك ها در نقش معمول خود به صورت طره در آمده و متن را در بر مي‌گيرند. تزئين آنها نيز تركيبي است از نگاره‌هاي گل و برگ و قاب و كتيبه . به اين گونه لچك ، لچك طرح راور مي‌گويند. [10]

 


[1]) فرشنامه ايران ، حسن آذر پاد و فضل ا... حشمتي رضوي

[2])فرهنگ جامع فرش ايران ،‌احمد دانشگر

[3]) فرهنگ جامع فرش ايران ،‌احمد دانشگر

[4]) فرشنامه ايران ، حسن آذر پاد و فضل ا... حشمتي رضوي . آشنائي با طراحي قالي ايران ـ مريم عبدالهي زاد.

[5]) فرشنامه ايران ، حسن آذر پاد و فضل ا... حشمتي رضوي . آشنائي با طراحي قالي ايران ـ مريم عبدالهي زاد.

[6]) فرشنامه ايران ، حسن آذر پاد و فضل ا... حشمتي رضوي . آشنائي با طراحي قالي ايران ـ مريم عبدالهي زاد.

[7]) فرشنامه ايران ، حسن آذر پاد و فضل ا... حشمتي رضوي . آشنائي با طراحي قالي ايران ـ مريم عبدالهي زاد.

[8]) فرشنامه ايران ، حسن آذر پاد و فضل ا... حشمتي رضوي . آشنائي با طراحي قالي ايران ـ مريم عبدالهي زاد.

[9]) فرشنامه ايران ، حسن آذر پاد و فضل ا... حشمتي رضوي . آشنائي با طراحي قالي ايران ـ مريم عبدالهي زاد.

[10]) فرشنامه ايران ، حسن آذر پاد و فضل ا... حشمتي رضوي . آشنائي با طراحي قالي ايران ـ مريم عبدالهي زاد.

آتوسا فرقانی

منبع :