اخبار فرش

سایه سنگین رکود بر تار و پود فرش دستبافت همدان

نگاه به گُل بوته‌ها و نقش و نگارهای فرش دستبافت، هنری ماندگار را در چشم دل می‌نشاند که ریشه در باورهای کهن و دستان هنرمندی دارد که از عمق جان، خالق شگفتی می‌شوند.صنعتی که علاوه بر جایگاه فاخر فرهنگی و تاریخی‌اش از ارزش و منزلت مادی و معنوی بالایی برخوردار بوده و همواره نقش موثری را در تاریخ مناسبات اقتصادی این مرز و بوم ایفاء نموده است.


فرش دستبافت ایرانی نه تنها معرف بخشی از صنعت و هنر اصیل در داخل و خارج از کشور است بلکه همواره دست مایه ارزآوری و زمینه ساز اشتغال هزاران نفر را در جامعه فراهم کرده است.
این روزها، حال این صنعت در استان همدان زیاد خوب نیست و فرش دستبافت در لابه لای بعضی از مشکلات فرامرزی،قاچاق فرش‌های خارجی، بی‌مهری و مشکلات اجتماعی داخلی، همچون صنعت قدیمی آهنگری، مسگری و... در استان در حال نخ نما شدن است.
امروزه دیگر از راسته بازارهای خامه فروش‌ها و بازار رنگرزها در همدان خبری نیست و این بازارها که روزی نشان دهنده پویایی فرش دستبافت بود جای خود را به عرضه کالاهای وارداتی و بی‌کیفیتی داده که بیشتر از مواد شیمیایی و آلاینده‌های زیست محیطی برخوردار بوده و دست آوردی جز مصرف گرا کردن جامعه بدنبال ندارد.
همدان در روزگار نه چندان دور خواستگاه تولید انواع فرش دستبافت با تنوع ذرع،ذرع نیم، پشتی، لچک ترنج، شاه عباسی، جوزان، ازندریان و مهربان بود که امروز پاره‌ای مشکلات و همچنین ورود افسار گسیخته فرش‌های دستبافت ارزان و بی‌کیفیت هندی، پاکستانی و چینی، فرش‌های ماشینی و انواع کف پوش‌ها سایه سنگینی بر آن انداخته و علاوه بر آن درآمد پایین بافندگان فرش و کاهش مشهود صادرات انگیزه‌ای برای تولید کنند گان این صنعت باقی نگذاشته است.
علی بابایی رئیس اداره فرش دستبافت استان همدان در خصوص اما و اگر‌های صنعت فرش دستبافت استان، فعال بودن هزاران نفر بافنده فرش در قالب فردی و گروهی را یادآور می‌شود و می‌گوید: اعتقادی به نابودی صنعت فرش دستبافت استان ندارم چرا که استقبال مردم در نمایشگاه فرش دستبافت استان و فروش بالغ بر 3 میلیارد و 820 میلیون تومانی فرش گواه این ادعاست و می‌توانیم رونق را به این بازار باز گردانیم.
وی اظهار داشت: امروز فرش دستبافت علاوه بر جایگاه هنری کالای سرمایه‌ای محسوب می‌شود و اگرچه قدرت خرید مردم برای تهیه یک تخته فرش کاهش یافته، اما مردم حتی با خرید یک تابلو فرش آن را زینت بخش خانه‌های خود می‌کنند و این بیانگر علاقه مردم به این صنعت است.
این مسئول یکی از دلایل رکود بازار فرش را تنوع تولیدات فرش گونه و کوچک شدن منازل مسکونی بیان داشت و گفت: در گذشته شاهد این همه تنوع و وابستگی به کالاهایی مثل انواع کف پوش‌ها و فرش‌های ماشینی و... وجود نداشت.
وی بیان داشت: در دهه اخیر ساختار فکری، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مردم دگرگون شده و خانه‌های بزرگ و ویلایی جای خود را به آپارتمان‌های کوچک داده و سایر تزیینات در حال جایگزین شدن بجای فرش دستبافت در منازل است.
وی کاهش قدرت خرید، نبود تاجر فعال و فشار تحریم‌ها را در رکود حاکم بر بازار فرش دستبافت موثر دانست و افزود: استمرار تولید علاوه بر اتخاذ سیاست‌های حمایتی در داخل نیازمند باز آفرینی بازار خارجی است.
بابایی اظهار داشت: صادرات فرش دستبافت استان در سال 87 افزون بر 5/13 میلیون دلار بود که متاسفانه این رقم در سال 92 به صفر و در سال 93 با تلاش معمول شده به یک میلیون دلار رسید.
وی افزود: در حال حاضر حدود 61 هزار و 78 بافنده شناسنامه‌دار در استان داریم که هم اکنون 50 درصد آنان به صورت تمام وقت به این صنعت اشتغال دارند.
به گفته بابایی با فعال کردن این صنعت زمینه اشتغال افزون بر 60 هزار نفر در استان فراهم می‌شود که اعتقاد دارم این کار شدنی است.
وی ارائه تسهیلات ارزان قیمت به تعاونی‌های فرش بافی و افراد پشتیبان را در پویایی این صنعت موثر می‌داند و می‌گوید: ایجاد اشتغال در صنعت فرش دستبافت بر عکس سایر صنایع، منابع بالایی نمی‌خواهد و می‌توانیم با حداکثر 10 میلیون تومان در این صنعت یک اشتغال ایجاد کنیم.
به گفته بابایی 80 درصد اشتغال فرش در اختیار بانوان است که با کمک، متشکل کردن و ارائه نقشه راه برای آنان می‌توان به فعالتر شدن این صنعت کمک کنیم.
وی با اشاره به اینکه سال گذشته 5/1 میلیارد تومان تسهیلات ارزان قیمت در 524 پرونده در جهت کمک به توسعه و تولید فرش دستبافت اعطاء شده است، تصریح کرد: اعتقاد دارم حمایت برنامه ریزی شده از شرکت‌های تعاونی و واحدهای پشتیبان گره گشای بخشی از مشکلات این صنعت در استان است.
رئیس اداره فرش دستبافت استان همدان با بیان اینکه یک سوم مشاغل خانگی استان در بخش قالی بافی است، گفت: می‌توان در قالب تعاونی‌های تولیدی با تهیه مواد اولیه یکجا و ارزان و بازاریابی این بخش را پویا‌تر کرد.
بابایی با تاکید بر اینکه بدنبال احیای جایگاه فرش استان هستیم،گفت: با تلاش‌های انجام شده سال گذشته موفق به ثبت جهانی مالکیت معنوی فرش نهاوند، ملایر و کبودر اهنگ در سازمان تخصصی VI.PO شدیم که با این اقدام زمینه هر گونه کپی‌برداری و تقلید در دیگر نقاط دنیا سلب شده است و هم اینک در تلاشیم تا طرح‌ها و نقشه‌های فرش دستبافت استان را نیز ثبت جهانی کنیم.
کاظمی فروشنده و از پیشکسوتان بازار فرش دستبافت همدان نیز بر این باور است که تحریم‌ها، افت شدید صادرات و پایین آمدن قدرت خرید مردم از جمله دلایل رکود در بازار فرش استان است.
وی با تایید این مطلب که جایگاه فرش دستبافت همدان نسبت به گذشته کمرنگ‌تر شده است یکی از دلایل آن را نبود تنوع برابر خواست مشتری دانست و گفت: مسئولان امر باید برای بهبافی، بازاریابی و تولید برابر با نیاز بازار برنامه ریزی کنند.
وی با اظهار اینکه 80 درصد مواد اولیه فرش داخلی است، گفت: بر غم این موضوع گرانی مواد اولیه نیز از جمله دیگر دلایل گران شدن و رکود بازار فرش دستبافت استان است.
مدیر عامل اتحادیه فرش دستبافت استان همدان نیز تحریم‌ها را از علل مهم رکود بازار فرش همدان می‌داند و بر این باور است که فرش همدان به لحاظ کیفیت بالا و پایین بودن قیمت از جایگاه صادراتی برخوردار است که در سنوات اخیر سایه تحریم‌های ظالمانه بر روند صادرات آن سنگینی می‌کند.
حمیدرضا شیخ علیان می‌گوید: از حدود15 سال پیش صنعت فرش دستباف همدان رفته رفته رو به افول گذاشته که این رکود در سنوات اخیر نمود بیشتری داشته است.
وی مقرون به صرفه نبودن تولید فرش دستبافت را از دیگر علل رکود بازار آن بیان داشت و خاطر نشان کرد: امروز صنعت فرش دستبافت بشدت نیازمند حمایت دولت است.
این کارشناس صنعت فرش تصریح کرد: اعتقاد دارم دولت باید بخشی از یارانه تولید را به تقویت این صنعت اختصاص دهد.
وی فعالیت 8 تعاونی تولیدی فرش دستبافت در استان و عضویت 30 هزار نفر در این تشکل را یادآور شد و گفت: حمایت و تقویت این تعاونی‌ها از بهترین راهکارهای رونق و توسعه این صنعت است.
به باور این مسئول تعاونی‌ها می‌توانند با بهره گیری از یارانه تولید و کمک دولت علاوه بر تامین مواد اولیه ارزان قیمت و با کیفیت و ایجاد زیرساخت‌های لازم، در بازاریابی و تولید برابر خواست بازار توفیق خوبی داشته باشند.
وی خاطر نشان ساخت: متاسفانه در سنوات اخیر هیچ تسهیلاتی از سوی دولت به تعاونی‌های تولید فرش دستبافت اعطاء نشده و بیشتر نگاه دولت معطوف ارائه تسهیلات ارزان قمیت 4 تا5 میلیونی به افراد حقیقی بوده که به جرات می‌توان گفت کمتر از 10 درصد این تسهیلات در جهت قالی بافی صرف شده است.
وی بیمه تامین اجتماعی را از جمله راهکارهای حمایتی و تشویقی دولت از قالیبافان بیان داشت و گفت: متاسفانه حدود یک سال است که سامانه ثبت نام قالیبافان مسدود شده است.
محمد نعیمیان از افراد خبره در صنعت فرش استان همدان نیز با بیان اینکه بیش از 40 سال در این صنعت فعالیت و صاحب تجربه است، می‌گوید: استان همدان از ظرفیت بالایی برای تولید فرش دستبافت با کیفیت برخوردار است، اما متاسفانه بافنده، نقشه راه ندارد.
وی بر این اعتقاد است که امروز سلیقه مشتری تغییر کرده و کار فردی در قالی بافی و عرضه مستقیم آن به بازار پاسخگو نیست و با ضرر همراه است و قطعا در این زمینه کار گروهی و برنامه ریزی شده توام با حمایت مسئولان یک ضرورت است.
نعیمیان با اظهار اینکه تشویق و حمایت دولت از صنعت فرش زیر ساختی نیست، گفت: این امر بعلاوه تحریم‌ها و کاهش قدرت خرید مردم زمینه ساز رکود بازار فرش شده است.
این فرد صاحب نظر در صنعت فرش، حمایت دولت از تعاونی‌ها و تشکل‌های قالی بافی را یک ضرورت می‌داند و می‌گوید: توسعه این صنعت و تولید برابر نیاز و سلیقه امروز، نیازمند تعامل گسترده‌تر مراکز علمی آموزشی و تربیت نیروی خلاق است.
جای خالی مراکز علمی در صنعت فرش دستبافت
گزارش خبرنگار ما می‌افزاید: علاوه بر کاستی‌های ذکر شده به نظر می‌رسد نبود ارتباط معنادار بین مجامع علمی و آموزشی و قالی بافی از دیگر حلقه‌های مفقوده این صنعت است.
به گفته بعضی از صاحب نظران این صنعت، امروز فارغ التحصیلان رشته‌های هنری مرتبط، در عمل قادر به اجرایی کردن یافته‌های تئوری خود نیستند و ارتباط دو سویه و کاربردی دانشجویان رشته‌های مرتبط دانشگاهی با کارگاه‌ها یا تشکل‌های قالی بافی می‌تواند در ارتقاء سطح کمی و کیفی این صنعت ارزشمند، زمینه پویایی آن را بیش از بیش فراهم آورد. به هر حال بررسی‌ها نشان می‌دهد، بروز پاره‌ای تحولات اجتماعی و فرهنگی و نبود تبلیغات لازم در زمینه جایگاه فرش دستبافت و نقش آن در اشتغال و در آمد زایی، ضعف تبلیغات برون مرزی برای معرفی شاخصه‌ها و ویژگی‌های فرش دستبافت استان و همچنین نبود انگیزه لازم در تجار و صادرکنندگان از جمله دیگر علل سست شدن پایه‌های این صنعت در استان است.بر اساس آمارهای موجود در حال حاضر قریب 70 هزار نفر در استان همدان در رابطه با این صنعت فعال می‌باشند که با توجه به ظرفیت‌های موجود و همچنین جمعیت جوان جویای کار می‌توان با اتخاذ ساز و کارهای مناسب و حمایتی، تزریق بخشی از یارانه تولید و کمک به ایجاد ارتباط بین صنعت و دانشگاه علاوه بر توسعه زیرساختی تولید و تولیدی برابر سلیقه مشتری در جهت توسعه و برون رفت صنعت فرش دستبافت استان از انزوای موجود همت گماشت.
* رئیس اداره فرش دستبافت استان همدان: صادرات فرش دستبافت استان که در سال 87 بالغ بر 5/13 میلیون دلار بود در سال 93 به یک میلیون دلار رسید، اعتقاد دارم تحریم‌ها و نبود تاجر فعال و ضعف برنامه‌های حمایتی از جمله دلایل رکود در این صنعت است
* ایجاد اشتغال در صنعت فرش دستبافت برعکس سایر صنایع نیازمند منابع بالایی نیست و می‌توان حداکثر با 10 میلیون تومان سرمایه‌گذاری دراین صنعت یک اشتغال ایجاد کرد.
* با تلاش معمول شده و بمنظور جلوگیری از کپی‌برداری و تقلید، اواخر سال گذشته موفق به ثبت جهانی مالکیت معنوی فرش نهاوند، ملایر و کبودراهنگ در سازمان بین‌المللی و تخصصی VI.PO شده ایم
مدیر عامل اتحادیه فرش دستبافت استان همدان:
* در سنوات اخیر هیچ گونه تسهیلات حمایتی به تعاونی‌های قالی بافی اعطا نشده و به جرات می‌توان گفت، کمتر از 10 درصد تسهیلات 4تا5 میلیونی که در قالب فردی داده شده در جهت قالی بافی صرف شده است.
نعیمیان از کارشناسان خبره در صنعت فرش دستبافت:
* امروز سلیقه مشتری تغییر کرده و کار فردی در قالی بافی و عرضه مستقیم آن به بازار جز ضرر برای تولیدکننده، چیزی ندارد، در این زمینه نیازمند کار گروهی و بازاریابی مناسب توام با حمایت مسئولان است.
اردشیر مظاهری –خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی در همدان

جمهوری اسلامی

منبع :