نقوش و طرح های فرش

احیای نقوش فرش فارس(2)

قالی باقی فارس در حال حاضر

 

در استان فارس حدود 4000 منطقه تولید فرش در مناطق شهری، روستایی و عشایری وجود دارد حدود 140 هزار نفر به تولید فرش دستبافت مشغولند و سالیانه افزون بر یک میلیون متر مربع انواع فرش شامل گبه ـ گلیم و قالی می بافند که در حال حاضر 5697 نفر از بافنده تسهیلات بیمه استفاده می نمایند.روش بافت فرش دستبافت از فارس روشی منحصر به فرد است و بافندگان بدون به کارگیری طرح و نقشه تنها به صورت ذهنی مبادرت به بافتن فرش می نمایند ضمن اینکه استفاده از رنگهای گیاهی از جمله مزیت های فرش دستبافت فارس است در این بین عشایر فارس سالانه 120 هزار متر مربع گلیم و گبه و کیف و بالش و پشتی دستبافت تولید می کنند. ضمن اینکه بافت سیاه چادر نیز توسط دختران جوان عشایر از پشم بز رواج دارد که در مقابل باران و سرما مقاوم است. هم چنین قالی عشایری فارس که به قالی قشقایی معروف است در میان مردم ایران و خارج از کشور هواداران بسیاری دارد.
طرح های فرش ها و گلیم های عشایری استان فارس اغلب برگرفته از گذشتگان و بر اساس داستان و اساطیر مختلفی است که به صورت شعر یا روایت نسل به نسل بین عشایر انتقال یافته و بافته شده است.
اکثر این طرح ها گذشته ای غنی و تاریخی را با خود به دنبال دارد و حتی در بافت گلیم ها و گبه ها شاید زندگی روزمره و اتفاقات آنی را شاهد باشیم که این خود نشان از ذهنی باف بودن یکسری دستبافته هاست و اینکه اصولاً از قانون خاصی در بافت اینگونه طرح ها استفاده نمی شود و طبق سلیقه و خواست خود بافنده است. اما آن دسته از طرح هایی که هنوز از گذشته تا به امروز بافت آن رایج است و هم چنان ادامه دارد هنوز هم تغییرات خاصی از آن حاصل نشده به خصوص عشایر قشقایی که اعتقاد و اهمیت خاصی هم چنان به اجرای طرح های گذشته دارند. بنابراین تغییرات اندک و نه چندان محسوس در آن ها را شاهد هستیم که آن نیز با پیروی از همان طرح های گذشته است.
در کنار طرح های عشایری قشقایی به بررسی گلیم های ایلات خمسه نیز می پردازیم که چگونه بافته می شوند و طرح هایی که در آن ها تفاوت هایی با طرح های ایلات قشقایی وجود دارد بررسی می شود. نیز برای مقایسة طرح های گذشته و امروز به بررسی هر کدام به طور جداگانه می پردازیم.
و اگر تغییر اندکی در آن وجود داشته باشد بررسی می کنیم.
اینک به طور کلی گلیم ها و فرش های عشایر فارس را از لحاظ نوع گره ـ نحوه پودکشی ـ مواد اولیه ـ چله کشی ـ نوع دارها ـ جشمار و هم چنین دسته بندی طرح ها از لحاظ رنگ و نقش می پردازیم.

ویژگی های فنی بافت در قالیهای فارس:
1 ـ نوع گره: هم گره فارسی و هم گره ترکی مورد استفاده است که شیوه نخست در ایل قشقایی و ایل باصری و روستاهای خنجگشت و نی ریز مرسوم است و شیوه دوم میان ایلات عرب و بهارلو و روستاهای بوانات و ابوالوردی.
2ـ نحوه پودکشی: کلیه قالی های فارس هم به صورت لول باف و هم به صورت تخت باف تولید می شوند.
3 ـ مواد اولیه: در بیشتر قالیهای کهنه فارس از پشم برای پرز و تار فرش استفاده شده است. اما کاربرد نخ پنبه‌اي نيز براي تار و پود به ويژه در مناطقي مانند كوهستان داراب و اقليد و آباده و فراغه متداول بوده است از ابریشم نیز برای تار و پود و پرز فرش در قالیهای این استان استفاده می‌شده است.
4ـ چله کشی : اغلب به صورت معروف ترکی است.
5ـ نوع دارها: دارهای اصیل این استان همگی از نوع افقی (زمینی) بوده است و در حال حاضر به صورت محدود دارهای ایستاده نیز رواج یافتهاست.
6 ـ رجشمار: رجشمار قالیهای فارس متفاوت و ممکن است از 15 الی 20 و در قالیهای نوع گبه تا 40 و 50 در قالیهای نفیس متغیر می باشد.
7ـ ابعاد: ابعاد قالی فارس اغلب کوچک و از خورجین و چنته و فرشهای کوچکتر از ذرع و نیم آغاز می شود و در موارد نادر از شش و هشت متر مربعی بیشتر است. قالی های بزرگتر از هشت متر مربعی منحصر است به روستاهای بوانات و سروستان، بخصوص شورجه و مهارلو که در موارد استثنائی قالیهای بیست و سی متری هم به طور سفارشی می بافته اند.

 

منبع :