اخبار فرش

فرش دستباف اردبیل؛ شهرت جهانی،‌مشکلات محلی

مسلم نوروززاده قالیبافی از دیرباز در خطه اردبیل جایگاه خاصی داشته و مردم این دیار در کنار کشاورزی و دامپروری این حرفه را انجام می‌دادند.

تا سال ۱۳۱۰هجری شمسی درشهرهای مجاور اردبیل فرش‌ به‌صورت کناره‌ در اندازه‌های مختلف از ۶/۳ متر تا ۱۱ متر بافته می‌شده است، اندازه‌های کوتاه ‌تر و ارزان قیمت ‌تر در شرق استان که معمولاً در خود اردبیل به فروش می‌رفته و به کناره‌های اردبیلی شهرت یافته بود. در اهمیت فرش اردبیل همان بس که فرش منحصربه فرد بقعه شیخ «صفی الدین اردبیلی» که سال‌ها زینت بخش این بقعه بود اخیراً در فهرست 50 شاهکار هنری برگزیده جهان قرار گرفته است. این اثر نفیس هنری که هم اکنون درگنجینه «ویکتوریا آلبرت هال» شهر لندن در معرض بازدید علاقه مندان به هنر ایرانی- اسلامی قرار گرفته است، مظهری از هنر و تفکر عارفان دوره صفویه محسوب می‌شود و تا سال 1893 میلادی در بقعه شیخ صفی قرار داشت. روزنامه‌ «ساندی‌تایمز» چاپ انگلیس اخیراً از بین هزاران شاهکار هنری و تاریخی ارزشمند دنیا، 50 اثر هنری را به‌عنوان برترین شاهکارهای هنری انتخاب کرد که نام این فرش تاریخی بافته ‌شده توسط هنرمندان ایرانی که به فرش اردبیل شهرت دارد، در بین این 50 شاهکار جهانی قرار دارد.این شاهکارهنری که بین سال‌های 1539 تا 1540 میلادی بافته شده، بزرگترین فرش معروف مشرق زمین است که تا به‌حال در بهترین شرایط نگهداری شده و هیچ صدمه‌ای به آن وارد نشده است.

مشکلات پیش رو
«ایمان جلالت» از باسابقه ترین تولیدکنندگان فرش استان اردبیل که ازسال 51 مشغول فعالیت دراین صنعت است، تمایلی به مصاحبه ندارد و دلیلش را کم کاری وتوجه نکردن مسئولان به این صنعت، بخصوص تبلیغات ناکافی و درحد صفر نمایشگاه‌های فرش استان بویژه نهمین نمایشگاه فرش عنوان می‌کند ومی گوید: 40 سال است که در تولید فرش دستباف فعال هستم و بعد از این همه سال به صراحت عرض می‌کنم که از ورود به این صنعت پشیمان هستم، اگر به 40 سال قبل بر می‌گشتم باچنین وضعیتی هرگز وارد این صنعت نمی‌شدم.
جلالت، توجه نکردن مسئولان به این صنعت وتداوم این روند را باعث نابودی صنعت فرش استان می‌داند و می‌افزاید: هزینه هایی که برای دستمزد،دار قالی، مواداولیه و سایر موارد مرتبط با تولید فرش هزینه می‌شود پس ازاتمام، کفاف هزینه‌های اولیه را نمی دهد.
نبود تبلیغات و بازاریابی
«حمید نیکفام » از دیگر تولیدکنندگان فرش دستباف از شهرستان خوی نبود تبلیغات و بازاریابی استاندارد چه در مواقع برگزاری نمایشگاه و چه در طول سال را از مهمترین دلایل رکود و بی‌رونقی این صنعت عنوان می‌کند و ادامه می‌دهد: بیشتر نمایشگاه‌های مرتبط با فرش به‌علت نداشتن توان مالی کافی تولید کنندگان و نبود متولی دولتی سرمایه گذار همیشه درسکوت خبری برگزار می‌شود، درحالی‌که نمایشگاه‌های مرتبط نظیر مبلمان و ساختمان با تبلیغات گسترده همراه است. نیکفام با عنوان اینکه تولید فرش دستباف در کشور کاهش یافته، می‌افزاید: توازن در هزینه‌های تولید با فروش مغایرت دارد و کارگری که در صنعت فرش کار می‌کند، مخارج تولید در موقع فروش به هیچ وجه کفاف هزینه‌های اولیه را نمی‌دهد و این منجر به روی آوردن بافندگان به کارهای کاذب دیگر می‌شود.
درهمین زمینه به‌دنبال «میر اعلا سیدی » مسئول اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت استان اردبیل رفتیم تا نظر وی را در باب مشکلات و مصائب فرش دستباف و بافندگان استان جویا شویم. وی با بیان اینکه طرح‌های ریزه ماهی میراشرف، ریزه ماهی پیرمادر، نقشه شیخ ممد، گل افشان، کله قوچ، شمسیر، تک گل، سوماق نقشه، ابنای تاریخی، قیچی نقشه و ستاره نقشه از جمله‌ طرح‌های استان اردبیل است که به ثبت جهانی رسیده، می‌افزاید: اسفند ماه سال 93 در نامه رسمی معاونت آموزش، پژوهش و فناوری وزارت صنعت، معدن و تجارت مراتب این ثبت در سازمان جهانی مالکیت فکری به ثبت جهانی رسید.

مشکلات بیمه
سیدی از فعالیت 35 هزار بافنده فعال دارای کارت شناسایی در استان خبر می‌دهد و تصریح می‌کند: 11 هزار نفر از مزایای بیمه تأمین اجتماعی به‌صورت کامل برخوردارند و متأسفانه از سال 92 به‌دلیل تأمین نشدن منابع مالی امکان معرفی افراد جدید برای بیمه تأمین اجتماعی مقدور نیست. 200 نفر هم دارنده پروانه تولید کسب متمرکز و غیرمتمرکزهستند، همچنین 70 درصد فعالان فرش استان زنان هستند. پرداخت یارانه نقدی باعث کاهش میزان تولید می‌شود و تأثیر منفی پرداخت یارانه نقدی در تولید فرش دستباف کاملاً مشهود است.
امکان صادرات از استان مقدور نیست
سیدی، با اعلام اینکه امکان صادرات به صورت مستقیم از داخل استان مقدور نیست، می‌گوید: به علت نبود زیرساخت‌های فرودگاهی و گمرکی و نبود کارگاه‌های تکمیلی تخصصی فرش، صادرات به خارج از کشور از طریق استان‌های همجوار و تهران انجام می‌شود. وی با اشاره به اینکه در اوایل امسال فرش اردبیل ثبت جهانی شد، خاطرنشان می‌کند: ثبت جهانی فرش اردبیل از خبرهای خوش این حوزه است که امکان کپی برداری از نقشه‌های فرش استان را می‌گیرد البته ثبت جهانی پایان کار نیست، بلکه آغاز کار است و تولید کنندگان باید از فرصت به‌وجود آمده استفاده کنند و در نمایشگاه‌های مجازی سایت‌های جهانی برای ارائه محصولات جدید و تولید با کیفیت، فرش اردبیل را به جایگاه قدیمی و اصلی خود بازگردانند. مسئول اداره فرش سازمان صنعت و معدن استان اردبیل گلایه‌ها و شکایات بافندگان درخصوص تسهیلات و تبعیض در پرداخت آن را بحق می‌داند و اظهار می‌دارد: طبق تفاهمنامه مرکز ملی فرش ایران با صندوق مهر امام رضا(ع) (صندوق کارآفرین) که در سال گذشته منعقد شده و تا پایان سال 95 هم اعتبار دارد هیچگونه محدودیت برای معرفی تولید کنندگان و بافندگان وجود ندارد.
حمایت از تشکل ها، انجمن طراحان و نقاشان فرش
«حمید کارگر» رئیس مرکز فرش ایران هم حمایت از تشکل ها، انجمن‌های طراحان و نقاشان فرش دستباف استان‌ها به‌صورت غیر مستقیم و نظارت و مشاوره مرکز فرش ایران برای بهره وری بیشتر و فراهم شدن زمینه رشد و تعالی این صنعت را از برنامه‌های آتی مرکز فرش ایران می داند و یادآورمی شود: برخی از استان‌ها برای اتصال حلقه تولید و فروش، اقدام به خوشه‌سازی هنر صنعت فرش دستباف با شرکت شهرک‌های صنعتی کرده‌اند که مورد حمایت مرکز ملی فرش ایران بوده و نیازمند پیوستن سایر استان‌ها برای حفظ ظرفیت‌های موجود در استان است که براین اساس پیشنهاد می‌شود استان‌ها نسبت به برقراری جلسات مشترک در این زمینه اقدام کنند.

ایران

منبع :