نقوش و طرح های فرش

احیای نقوش فرش فارس(6)

ويژگی های طرح و نقشه


نقش‌هاي متداول و رايج قالي قشقايي را، به دو گروه متمايز تقسيم مي‌كنيم: اول، طرح‌ها و نقش و نگاره‌هاي سنتي عشايري و دوم: طرح‌ها و نقش‌هاي منظم پيوسته يك رايج‌ترين نقش‌هاي ديگر اين گروه، نقش محرمات، ماهي در هم، بته‌اي، گياهي و افشان است. طرح ناظم، مخصوص كشكولي‌هاست و قاليچه ناظم غير كشكولي، ديده نشده است. نقش ماهي در هم را هم كشكولي‌ها فراوان به كار مي‌برند. اما تيره بولي، نقش ديگري جز اين به كار نمي‌برد و دست كم، از يكصد و پنجاه سال پيش به اين طرف، به اين نقش، وفادار مانده‌اند.
از نقش‌هاي خاص، بايد به وزير مخصوص اشاره كرد كه نسبتاً جديد است و بيش از نزديك به نود سال ندارد و تا به امروز گهگاه، به دست زنان كشكولي بافته مي‌‌شود. همچنين است نقش ‌هاي معروف به عكسي كه نمونه‌هاي آن در سنت قاليبافي قشقايي اندك است و منحصر به قاليچه‌هاي تخت جمشيدي و آدمكي مي‌باشد.
بارزترين نگاره‌هايي كه در قالي‌هاي قشقايي به چشم مي‌خورد، عبارتند از:
نگاره‌هاي حاشيه شامل: شبكه، زنجيره، شطرنجي، چهارپر،مرغ، شاهپسند، شمه لا،آيينه بند، ايلانك.
نگاره‌هاي متن، مانند: شانه،‌ نخل، خراساني، گل هشت‌پر، چليپا، گردونه خورشيد، ماهي،‌ درنا، چرخ فلك، مرغ، ستاره، گل نيلوفر، بته قبادخاني، درخت و پرنده،‌ آهو، طاووس، شير، شاهپرك،‌گل شش پر، گل ترمه، گل آفتابگردان، جام، شطرنج.
نقش‌هاي معروف قالي قشقايي كه بر اساس نام طايفه بافنده نامگذاري شده‌اند، شامل: هيبت‌لو، عرب چرپانلو، كوهي، دوقزلو از طايفه شش بلوكي، بولي،‌آردكپان، صفي خاني، رحيم لو و ايگدر از طايفه عمله.
نقش‌هاي بي بي باف :
امروزه نام فرش‌هاي بي بي باف فقط در موزه‌ها و عتيقه فروشي‌ها به گوش مي‌خورد. در حال حاضر اگر فرشي در موزه‌هاي جهان خودنمايي مي‌كند كه متعلق به ايل قشقايي است، همان بي‌بي‌باف‌هاست كه يك قرن و نيم قدمت دارند. بي‌بي‌باف، اشاره است به نام يكي از هنرمندان معروف و علاقه‌مند به فرش قشقايي،‌ يعني «جهانه بي‌بي» كه علاوه بر شخصيت والاي عشيره‌اي، هنر و ابتكارش نيز جاودانه است؛ از مهمترين نقشه‌هايي او در قاليبافي، وزير مخصوص ماهي در هم، نوعي ناظم و محرمات جناقي است.

ويژگي‌هاي بافت :
دار قالي بافندگان قشقايي مانند همه دارهاي عشايري، افقي است. قالي‌هاي قشقايي، به دو شيوه بافت لول و نيم لول بافته مي‌شوند و برخي تيره‌هاي اين ايل، مانند تيره بولي، منحصراً فرش لول مي‌بافند. از لحاظ روش گره‌زني، در ميان قشقاييها،‌گره نامتقارن (فارسي) غلبه دارد. قالي‌هايي قشقايي، شيرازه دو رنگ دارند كه قرمز، رنگ اصلي و مسلط آنهاست و البته هر طايفه و تيره رنگ هاي خاص خود را دارد. گليم بافي سر و ته فرش با نوارهاي شطرنجي، به نام وني در مرتبه اول، رسم قشقايي‌هاست. از قشقايي‌ها، بيش از همه بافندگان كشكولي اين شيوه مهر كردن فرش را به كار مي‌برند. گليم بافي سر و ته گروه بافته‌هاي قشقايي، معمولاً‌رنگارنگ نيست، مگر آنكه نوارهاي وني به اسلوب ششه درمه در كار باشد.
ويژگي‌هاي ابعادي :
در حال حاضر ابعاد متفاوتي از قالي‌ها بافته مي‌شوند، از جمله: 24 متري، 12متري، 9 متري، 6 متري، پرده‌اي، قاليچه، ذرع و نيم، زرع و چارك، پشتي.

 

منبع :