نقوش و طرح های فرش

احیای نقوش فرش فارس(7)

موقعيت جغرافيايی


قلمرو گرمسيري يا قشلاق قشقايي‌ها از قلمرو سردسيري يا ييلاق آن وسعت بيشتري دارد. منطقه گرمسير حد جنوبي فارس در امتداد ساحل خليج فارس گسترده است. سر حد شرقي آن در شهرستان لار و جهرم قرار دارد كه هم مرز، طوايف عرب و باصري است. حد جنوبي اين منطقه را جلگه ساحلي تشكيل مي‌دهد.از مغرب خط مرزي منطقه‌ قشقايي در حوالي بهبهان قرار دارد، خط شمالي از حدود شمال غرب لار آغاز مي‌شود و پس از گذشتن از حوالي جهرم و فيروز آباد به كازرون و از آنجا به سر حد غربي در نزديك بهبهان ختم مي‌شود.
قلمرو سردسيري بيشتر در شمال استان و از لحاظ وسعت كمتر از منطقه گرمسيري و در حدود نصف آن است. قلمرو سردسيري شامل سه منطقه اصلي: سر حدات، حوالي اردكان و كمهر چهار دانگه و شش ناحيه است. ييلاق چهار دانگه و شش ناحيه از مناطق مسكوني قديمي قشقايي‌هاست و ييلاقات اردكان و كمهر و كاكان جديدتر است.
طايفه‌ها و تيره‌ها:
تيره‌هاي مختلف ايل قشقايي به يكباره وارد فارس نشده‌اند، بلكه دسته‌هاي مختلف آن به تدريج مهاجرت كرده به هم پيوسته‌اند و تيره‌هاي ديگر را تحت سلطة خود در آورده‌اند. سابقاً تعداد طايفه‌هاي ايل قشقايي متنوع و زياد بوده پي یرلينگ كه در سال 1974 ميلادي كتاب «كوچ نشينان قشقايي فارس» را نوشته است ايل قشقايي را مشتمل بر 9 طايفه مي‌داند؛ «عمله»، «دره شوري»، «فارس مدان»، «كشكولي» (بزرگ و كوچك). «قره چاهي» و «شش بلوكي».
اما اكنون ايل قشقايي از شش طايفه دره شوري و كشكولي بزرگ و كوچك و فارسي مدان و عمله و شش بلوكي تشكيل شده است، كه طايفه‌ها و تيره‌هاي متعددي را در خود جاي داده است. طايفه‌هاي صفي خاني و ايگدر و چگني و رحيم لو بواسطه ادغام در ديگر طوايف ديگر استقلال طايفه‌اي ندارد. هر كدام از طايفه‌هاي ايل قشقايي از چند تيره هر تيره از چند بنكو و هر بنكو از چند خانواده تشكيل شده است .طايفه‌هاي مختلف ايل قشقايي كه از حدود 200 تيره تشكيل شده است وضع ثابتي ندارد بلكه همواره در حال تغيير و دگرگوني هستند. پاره‌اي از تيره‌ها و طايفه‌ها به علت از هم پاشيدگي و خرد شدن جزو طايفه‌هاي ديگر در مي‌آيند. اينك به بررسي كوتاهي از هر يك از طايفه‌ها مي‌پردازيم:
الف) طايفة كشكولي:
طايفة كشكولي در گذشته از سه تيره تشكيل مي‌شد كه به همراه ساير تيره‌هاي قشقايي ييلاق و قشلاق مي‌كردند. ييلاق آنها قسمتي از شمال سميرم و ريزجان بوده است. زمستانها را به مناطق جنوبي فيروز آباد مي‌رفتند ولي بعدها قشلاق آنها، ماهور ميلاتي تغيير كرد كمي بعد از جانب كلانتر طايفه محل ييلاقي آنها به همايجان و كمهر كه از لرهاي ممسني خريداري مي‌شود تغيير مي‌كند. طايفه كشكولي كوچك قبلاً تيره‌اي بود به نام اخپلو كه بعد‌ها تيره‌هاي ديگري از جمله تيره كرماني با او اضافه مي‌گردد و گسترش پيدا مي‌كند و ابتدا به نام كشكولي كرماني و بعد تحت عنوان كشكولي كوچك ناميده مي شود. اين نامگذاري به خاطر آن است كه سران طايفه‌هاي كشكولي بزرگ و كوچك و قراچه‌اي هم از يك خانواده بوده‌اند. رئيس طايفه كشكولي كوچك يا كرماني به هنگام آمارگيري براي اخذ ماليات نام طايفه خود را كشكولي كوچك معرفي مي‌كند و اين نام براي طايفه او باقي مي‌ماند 12000 خانوار اين طايفه افرادي شجاع و قوي هستند آنها از ثروتمندترين و قوي‌ترين افراد ايل قشقايي هستند بيشتر خان هاي ايل متعلق به طايفه كشكولي هستند كه حتي زنان جنگجو در آنها زياد است. اين طايفه تابستان را در بلوك 6 ناحية اردكان و كاكان و زمستان را در مناطق دشتي ماهور ميلاتي جاره و فيروز آباد سپري مي‌كنند.
طايفة كشكولي نامورترين و مهم‌ترين طايفة بافندة ايل قشقايي هستند. به گفته دكتر سيروس پرهام اين طايفه پس از انقلاب مشروطه به دو تيره كشكولي بزرگ و كشكولي كوچك تقسيم شده است كه اگر چه فرشبافي بيشتر مربوط به تيرة كشكولي كوچك است ولي به دليل متأخر بودن، اين تقسيم بندي درست نيست كه دستبافته‌هاي قديم اين طايفه را مربوط به تيرة كشكولي كوچك بدانيم به همين دليل بافته‌هاي تيره‌هاي كشكولي كوچك و نيز كشكولي بزرگ در اين بررسي به كشكولي مطلق مطرح شده و طبقه بندي مي‌شوند.
علاوه بر اين تيره‌هاي كوچك بولي يا بولو( معروف به چغان) كه ممتازترين قاليچه‌هاي قشقايي را مي‌بافته وابسته به اين طايفه است. سهم بافندگان كشكولي حدود يك دهم دستبافته‌هاي ايل قشقايي است.

منبع :