اخبار فرش

فرش، پرچم ایران است

در آیین گشایش بیست و چهارمین نمایشگاه فرش دستباف کشور قطب الدین صادقی، هنرمند تئاتر کشور از اهمیت، موقعیت و زیباشناسی هنر-صنعت فرش دستباف ایران را بررسی کرد و آن را نمادی از یک خانواده ایرانی دانست.

به گزارش روابط عمومی مرکز ملی فرش ایران قطب الدین صادقی، هنرمند تئاتر کشور در آیین گشایش بیست و چهارمین نمایشگاه فرش دستباف در سخنان خود گفت: «تصویرگری در کشور ما به رغم ممانعت های همیشگی توانسته است در سه عرصه خود را به خوبی نشان دهد.نخستین این ها کاشی کاری است که مانند آن در جهان وجود ندارد و در خدمت مذهب در ایران بوده است. دومین تجربه تصویرگرایی ما، مینیاتور است که آن هم در خدمت خواص جامعه قرار داشته دارد. اما سومین هنر که از بین این سه مورد تنها هنر به شدت مردمی است که راه به جهان پیدا کرد و معرف فرهنگ و هنر این کشور است، هنر-صنعت فرش در ایران است.»

صادقی این هنر-صنعت را از دیگر هنرها کاربردی تر دانست و گفت: «هنر-صنعت فرش دستباف زندگی اقتصادی بسیاری از مردم را تأمین می کند. فرش در تمام زندگی مردم جایگاه بالایی دارد و در چادر، سفره، نمکدان، خورجین و کف پوش آنان دیده می شود. ابعاد وجودی فرش تمام سطوح جامعه را نه تنها مردم شهر بلکه عشایر و روستا نشینان را نیز در برگرفته است.»

این هنرمند کشور، نقش اقتصادی فرش را سازنده خواند و خبر داد: «در استان کردستان چند 10 هزار بافنده داریم که سالیانه 50 هزار متر فرش می بافند. این یک کمک اقتصادی فوق العاده به خانواده های شهری و روستایی است و اطلاع داریم که نصف این بافندگان در روستاها هستند و از همین رو نقش مکمل در اقتصاد را داراست.»

صادقی فرش را دارای نقشی چندگانه و نماد قداست در خانواده ایرانی دانست و عنوان کرد: «در گذشته ما به قداست خیلی بیشتر از الان اعتقاد داشتیم. از همان سردر قوسی که مظهر فرهنگ آسمانی و ایزدمهری است، وارد می شدیم، با آجرهایی که اشعه های خورشید را در خود جا می دادند وارد هشتی می شدیم و باز هم در شکل دوار و منحنی آن تطهیر می شدیم. به قول مرحوم شریف زاده بیرون، فضای نامقدس بود و دورن فضایی مقدس. از آن مقدس تر فرش بود. من جز در سالیان اخیر در تهران هرگز ندیدم کسی با کفش روی فرش راه رود. فرش به علت طراحی حیرت انگیزی که دارد فراتر از تزئین است و به دلیل قدرت طراحی و تمثیل هایی که در آن هست و بازگشایی معانی تجریدی آن جز برای اهل فن بسیار مشکل است. تعادل عقلانی آن برای یک فرهنگ شهری و دوران زیر سقف بودن و در کل نماد دوران کشاورزی است. تکرار طبیعت در اشکال هندسی فوق العاده است. تکرار گل، کوه، چشمه، حیوان و طبیعت دوستی در نقوش فرش های سنتی پیدا می شود. فرش پیوند انسان با طبیعت را به ذهن می آورد که ما متأسفانه آن را در شهرها گم کرده ایم و رابطه ما به طبیعت به تصاویر ماهواره ای محدود شده است.»

صادقی همچنین از معانی موجود در فرش سخن گفت و بیان کرد: «نکته جالب برای من حضور فرهنگ زنانه در فرش است. این هنر-صنعت به دوره ای بازمی گردد که ایزد باروری، ایزد زن بود. زن مظهر زایش، خلاقیت و زندگی است. اگر تصاویر بازمانده فرش های سنتی خوب را ببینید نشانگر همین موضوع است. البته از اواسط قرن هجدهم تصاویر شبه واقع گرایانه ای وارد فرش های ما شده است که به کل جعلی است. این نقاشی ها در فرش های اصیل وجود ندارد و تنها برای کسب بازارهای غربی و به تقلید از نقاشی های اروپایی وارد این هنر-صنعت شده است. فرش های ما نقوش انسانی ندارد و سرشار از نقش های تجریدی و نمادین است. بهترین حالت آن گاهی در فرش های کردی دیده می شود. در این فرش ها هفت حوزه وجود دارد که همگی در نهایت به مرکز می رسند و مرکز چیزی نیست جز بهشت گمشده.»

وی همچنین در رابطه با مسئله زیباشناسی هنر-صنعت فرش دستباف گفت: «باید دانست زیباشناسی به معنای خوشگل پسندی نیست که در دهان ها افتاده است. بلکه جستجوی زیبایی و جستجوی دوبار بهشتی است که انسان از آن رانده شده و یک عمل قدسی و آیینی است. در تمام این تصاویر می توان تعادل دید. تعادل رنگ ها تعادل بین زندگی اجتماعی و طبیعت است و خودش را اغلب در نقوشی که وجود دارد نشان می دهد.»

کارگردان تئاتر کشور در مقایسه بین فرش های مناطق مختلف ایران گفت: «در فرش های کاشان که طرح ها بیشتر دشت هستند، بیشتر نقوش مسطح روشن مشاهده می شود و در طرح های فرش های کرد که محیطی کوهستانی دارد نقش ها پر از صخره و دندانه های کوه است و در کنار کوه و در قلب چشمه آبی است که بهشت را نشان می دهد. ولی به نظر من طبیعت همان زن است. چرا که از فرهنگ مادرسالاری چند تا از اسطوره های خودش را نگه داشته است و چند نمونه از نمادهای خودش را باقی گذاشته مانند درخت و آب و انار که در همه این نقوش بعضی وقت ها به شدت هندسی شده که به دشواری می توان تشخیص داد. در نقش های سه ترنج نیز تأثیر گرفته از همان سه پند مشهور ایرانیان گذشته است. فرش همواره پیش روی ما و زیر پای ماست. مردم با این حرکت می خواستند طبیعت را فراموش نکنند و اگر کوه نشان استواری و قدرت است، گیاه و گل مظهر همه ظرافت هایی است که یک طبیعت در خود دارد.»

صادقی در انتهای سخنان خود هنر-صنعت فرش دستباف را مظهر همه تعالیم فکری و معنوی کشور دانست و بیان کرد: «تأثیر حیرت انگیز فرش در ناخودآگاه ماست که به عنوان یک پرچم و یک نماد مظهر ایرانی است. امیدوارم نگذاریم فرش های ماشینی این فرهنگ کهن کار دست را از بین ببرند. ما این هنر را رایگان به دست نیاوردیم و نیاکان ما به پای این فرش خون دل خورده اند. نگذاریم این پرچم به پایین کشیده شود.»

گفتنی است بیست و چهارمین نمایشگاه فرش دستباف ایران از یکم تا هفتم شهریور ماه در محل دائمی نمایشگاه های کشور در حال برگزاری است.

مرکز ملی فرش ایران

منبع :