نقوش و طرح های فرش

احیای نقوش فرش فارس(15)

ایلات عرب :بزرگ ایل عرب فارس که از بیست و چند طایفه بزرگ و کوچک که هر یک را چندین تیره است بنیان گرفته کوچ نشین بوده و همه ساله میان ییلاق و قشلاق آمد و شد داشته اند .

ایل عرب از فقیرترین و مستضعف ترین ایلات فارس است که از اواخر سدة سیزده هجری به سبب تنگی و پریشان حالی و فقر افزون، مانند ایلات بهارلو و اینالو غالباً دست به راهزنی و غارت می زده است ایلات عرب از زمان های دور پس ازحمله به ایران تا زمان قاجاریه به ایران مهاجرت کرده اند و تا سرزمین خراسان پیش رفته اند. اینان اغلب با گذشت زمان در دیگر اقوام مستحیل شده اند.
قبایل عرب بیشتر هویت خود را حفظ کرده اند و این قبایل بیشتر میان اروند رود و خلیج فارس در جنوب تاتوش در شمال خوزستان پراکنده اند.سیسیل ادواردز در کتاب خود «قالی ایران» درباره ایلات عرب چنین می گوید. « بزرگترین تیره اتحادیه خمسه هستند که مشمول سیاست اسکان رضا شاه کبیر شدند.ولی اغلب آنها از نو زندگی چادرنشینی را اختیار کرده اند از لحاظ سطح زندگی از ایل قشقایی بسیار پست ترند. بیشتر از راه کرایه حیوانات خود برای حمل و نقل امرار معاش می کنند. طوایف اسکان یافته از فقر و بدبختی به سر می برند. زبان مردم این ایل، عرب مغلوطی است».
تقریباً تمام سواحل جنوب ایران تحت اشغال ایلات عرب است.این ایلات بدون تردید از نجد عمان و یمامه آمده اند. مهاجرت آنان احتمالاً نتیجة سیاست اغراق آمیز حکومت عربستان بود که برای جانشینی حضرت محمّد (ص) انجام شد.
طوایف آن به شرح زیر است:
1ـ جباره ها مشتمل بر: آل سعدی، ابوالغنی، پیرو اسلامی، سادات حسینی، شیری، ابوالمحمدی، بوربور، بهلولي، جابری ، حنایی، قاریزی، اوبز، بزسرخی، تانی، جهاکی، سفری، قارقانی، گرایی، ابوالحسنی،جلو داری، شامسون، عیسایی، قنبری، نقدعلی، ابوشرف، درازی، شعبانی ولری.
2 ـ شیبانی ها مشتمل بر: پاپتی تقریب، حساتی،فارسی، کوتی، عبدالیوسفی، والی شاهی، والی لاوردان، فریدی، ابوالحسنی، شهسواری، ابوالحامی، سنوره، صباحی غزیزی، عمادی، کریچه، ماهاری، اردان، پالنگی، خوشنامی، سقاطی، گله پشتی، الوانی، بنی، عبدالهی، قفلابه، هومانی، غلامشاهی، والی و کوتی.که البته شیبانی ها دستی در فرشبافی ندارند.از اواخر دولت صفویان خوانین عرب شیبانی برایلات عرب و باصری ریاست داشته اند.
طایفه های غنی و مزیدی و لواردانی و ابوالمحدی از ایل جباره که در بواناتو قنقری و دشت عرغاب و بخشی از سرحد چهار دانگه ییلاق و در نی ریز وفساوروران احمدی قشلاق دارند، بهترین قالیهای ایلات عرب را می بافند وخورجین ها و تعداد انگشت شماری گلیم و مقداري هم شیرکی. دستبافته های دیگر طایفه ها و تیره های جباره،از جمله درازی، شیری، قرایی، پیراسلامی و کوچی ابوالحسنی، در کمیّت زياد و در کیفیت متوسط تا کم مایه است. هر چند که گره بافته های ایلات عرب سرشار از طرح و نقشهای بسیار متنوع است و سبک طراحی زمینه بافته هایشان در مقایسه با دیگر عشایر فارس از تنوع فراوانتری برخوردار است، دلبستگی بافندگان عرب به رنگهای تیره وکم و بیش دلگیر ماندن ممکن است تا اندازه ای از خصلتهای قومی و تا اندازه ای بازتابی باشد از تهیدستی آنان و محیط زیست به نسبت ناشادشان، چه در گرمسیر و چه در سردسیر.

منبع :