کلکسیون فرش

قالی هفت شهر عشق

 طـرح  : محرابی ( هفت شهرعشق ) محل بافت: اصفهان  تاریخ بافت: 1394 هـ . ق = 1353 هـ .ش

 

نام بافنده استادكار : خانم عفت بالامجان

ابعاد : 370×460 سانتیمتر

رجشمار : 75گره در5/6 سانتیمتر 

نوع گره : (نامتقارن) فارسی

جنس تار و پود : ابریشم 

جنس پرز: پشم و ابریشم   

نوع رنگ: گیاهی و شیمیایی

تعداد رنگ: حدود 400 رنگ

مدت زمان بافت: 6 سال    

نقطه چین: آقای نوروز حفیظی و آقای شادمان

طراحان: استاد محمود فرشچیان و استادجعفر رشتیان

حاج یدالله صفدرزاده حقیقی به پاس قدردانی از زحمات پدرشان  حاج مهدی صفدرزاده حقیقی این قالی نفیس را وقف حرم مطهرحضرت رضاعلیه السلام نموده اند. قالی هفت شهر عشق یكی از نفیس ترین و زیبا ترین قالی های گنجینة فرش آستان قدس رضوی بشمار می رود كه از لحاظ طرح و بافت  بی نظیر است.

دراین قالی ابتدا بین دوقسمت گلیم باف ( فضایی به وسعت 10 سانتی متر )  با سه رنگ قرمز، سفید وسبز به نشانة پرچم ایران، كتیبه ای منظوم درمعرفی افرادی كه به نحوی دربوجود آوردن این اثرنفیس همت گماشته اند ، ازجمله: طراح ، بافنده ، نقاش ، چله كش ، نقطه چین و...  به شرح زیربافته شده است:

  ایــن فـرش ز آستــان سلطـان دیـن بــود                  شـاهنشهی كه پایه عـرش برین بُـوَد

  شاهی كه هست قبلة هشتم به ارض طوس              شـاهی كه حكمران سماء وزمین بـود

   مرحوم حـاج مهـدی استـاد كـرده وقـف                تــا فــرش آستـــان امـام مبیـن بـود

   فــرزنـد او كه زادة صفــدر یـدالله است                دارد لقب حقـیـقی مردی امیـن بـود

   تقـدیـم آستـان رضـا (ع) كــرد از خلـوص            این فرش را كه بوسه گه زائران بـود

  محمــود آنكه فرشچیــان است شهـرتش                 كرده است رهبـری بر او آفرین بـود

  طـرحـش بُـوَد ز جعفـر نقاش رشتـیــان                 استـادكـاری كه چو نقاش چیـن بـود

  بـالامجـان كه بــافـته فــرش را زنـی است              انگشـتـری عفت و دین را نگیـن بـود

 چـون شـادمان مؤیـدی از پنجـة ظـریـف                 بـرنقش این بدیع هنـر، نقطه چین بـود

 انـصـاری حـبیـب كشیــده است چلـه اَش               در پود و تارآن همه حبـل المتیـن بـود

 ایـن فـرش شد به پـای ز اصــرار دائـمـی                 اصغـر كه حج اكبر او این چنین بـود

 تـاریـخ آن ســرود طــلایی بـه مصـرعـی                ایـن فـرش ز آستـان سلطان دین بـود

دراول وآخرشعر با خط ریزتر بافته شده است: نقاش 7 شهر عشق ن- حفیظی ودرانتهای آن برندة مصالح  رسول تنباكوئی.

درقسمت لور(یاسادة بافی) نقشی زنجیروار و درهم تنیده بافته شده است. نقوش حاشیة كوچك(طره) با اسلیمی هایی زیبا و نقوش زنجیره ها با نقشی چون بال ملائك حاشیه را فراگرفته اند. حاشیة بزرگ با طرح واگیره ای ستارة هشت پَر(شمسه) كه نگاره هائی برگ مانند شبیه فرشتگانی كه با دودست خویش شمسه را گرفته ودرحال مناجات ورازونیازندطراحی شده است در حاشیة افقی پایین درون شمسه ها اشعاری درمدح امام رضا (ع) بدین مضمون بافته شده است:

 بـا نـام جانفـزای شهنشاه ارض طوس              هــر صبـحدم زنند ملائك، به عرش كـوس

 هـربـامـداد گنبـد شمـس الشـمـوس را            ذرات آفــتـــاب زجـــان مـی زنـنـد بــوس

 زرینه گنبدی كه نظیرش نبوده و نیست            درزیــــر هفـت گـنـبـد ایـن چـرخ  آبـنـوس

 اول نهـد به خاك رضـا سرشت سپهـر              وانگـه به تخـت طـلائی كنـد خـوش جلـوس

 از روی اخلاص وارادت  به   مهر                      این فرش ازاصفهان تقدیم شدبه شاه طوس

 هـركـس زیارت شه طوس نشد نصیب             یـك عمــر جای دارد اگـر میـخورد فسوس

 قبــرامـام هـشتـم سلطـان دیـن رضـا              حافظ چه خوش سرودكه ازجان ودل ببوس

 شـاهـا تویی كه هیـچ جا نرفتند ناامیـد            ازدرگهـت مسیـحـی و بــودایـی و مجـوس

 جــزدرس مهـراحمـد و آلـش طلائیــا                دیـگــر مـرا ز بــر نـبْـوَد درسـی از دروس

 

درحاشیه های عمودی طرفین در هر طرف 11 (در مجموع 22ستارة هشت پَر ) قراردارد كه درون هركدام اسامی حضرت محمد(ص) وحضرت علی(ع) چهار بار، با خط كوفی بنائی بافته شده است.درحاشیة افقی بالا 9 ستاره كه درون هر یك اسم جلاله الله و اسامی پنج تن آل عبا (حضرت محمد (ص) ، حضرت علی (ع) ، حضرت فاطمه سلام الله علیها، حضرت امام حسن (ع) وحضرت امام حسین(ع) ( با خط زیبای نستعلیق بافته شده است . در قسمت لور بالای قالی كتیبه ای زیبا بدین مضمون بافته شده است: «بنام نامی اعلیحضرت ولی عصر حجه بن الحسن عجل الله تعالی فرجه و به امید ظهور دولت حق و گسترش اسلام در سراسر جهان این فرش را در اصفهان بافته و به آستان ملائك پاسبان امام هشتم شیعیان تقدیم گردید (ذیقعده 1394 هـ .ق).»

مناسبت نام گذاری آن (هفت شهر عشق) به خاطر وجود هفت بنای مقدس از شهرهای مختلف است که در متن اصلی کار طراحی و بافته شده اند. این شهر ها عبارتند از:(مسجد الحرام مکه مکرمه، مسجد النبی مدینه منوره، كاظمین (حرم مطهرامام موسی كاظم(ع) وامام جواد( ع) ) سامرا (حرم مطهرامام هادی (ع) وامام حسن عسگری (ع) ) مشهد(بارگاه حضرت رضا (ع) ) و نجف اشرف(حرم مطهرامیرالمومنین (ع) )

طرح كلی متن قالب محرابی است. در قسمت بالای محراب اسم جلاله ( الله ) نمایان است كه در طرفین آن، دو فرشته در حالیكه با دست راستشان قرآن گشوده ای را با آیات (بسم الله الرحمن الرحیم قل هو الله احد) گرفته و با دست دیگرشان درحال اشاره به اسم جلاله ( الله ) می باشند به زیبایی طراحی شده اند. پائین تر درگردشی عارفانه نقش عتبات عالیات ومراكز مهم اسلامی درون گلهای دوازده پرنقش شده است. گرداگرد این هفت بقعة متبركه (فضای خالی بین گلبرگ های بزرگ) بانقش ملائك و فرشتگان الهی كارشده است که این فرشتگان در حال پرواز پیرامون اماکن مقدسه مشاهده می شوند این هفت بقعه مباركه چون گل شش پر بزرگی طراحی شده است که درون هر گلبرگ آن یکی از شهر های مقدس معرفی شده قرار دارند. هر یک از گلبرگ های مذکور خود یک شمسه دوازده پر است.اگر چنانکه بیان شد هفت شهرعشق را یك گل شش پردرنظربگیریم، كربلای معلا درمركز آن قراردارد وهر كدام از گلبرگهایش یك مكان مقدس است. بالا از راست به چپ تصویرمكة معظمه(كعبه)، مدینةمنوره (مسجدالنبی) كاظمین (حرم مطهرامام موسی كاظم(ع) وامام جواد( ع) )سامرا (حرم مطهرامام هادی (ع) وامام حسن عسگری (ع) )مشهد(بارگاه حضرت رضا (ع) ) و نجف اشرف(حرم مطهرامیرالمومنین (ع) ) ، به ترتیب کار شده اند.

دولچك بالای قالی با زمینة روناسی رنگ، با گلهای ختایی درقالب فرشتگانی زیباروی، طاق محراب را بوجود آورده اند. بر بالای محراب كتیبه ای با خط زیبای ثلث آیات  5 تا 9 سوره دهر كه در توصیف بهشت و بندگان مخلص و نیكوكار خدااست بافته شده است.

 «انَّ الْاَبْرار یشرَبونَ مِنْ كَأْس كان مزاجُها كافورا. عیناً یشرب بها عبادالله یفجرونها تفْجیرا. یوفون بالنذر و یخافون یوماً كان شره مستطیرا. و یطعمون الطعام علی حبه مسكیناً و یتیماً واسیراً. انما نطعمكم لوجه الله لا نرید منكم جزاءً و لا شكوراً».

نیكوكاران عالم دربهشت ازشرابی نوشندكه طبعش كافوراست. ازسرچشمة گوارای آن بندگان خاص خدا می نوشند كه به اختیارشان هركجا خواهند جاری می شود . آن بندگان نیكوبه عهد و نذر خود وفا می كنند و از قهرخدا در روزی كه شر و سختیش همة اهل محشر را فرا گیرد، می ترسند و هم بر دوستی خدا به فقیر و اسیر و طفل یتیم طعام می دهند . گویند ما فقط برای رضای خدا به شما طعام می دهیم و از شما هیچ پاداش و سپاسی نمی طلبیم .

درپائین متن محراب تصاویری از بناهای ایران كه از لحاظ مذهبی، هنری و تاریخی دارای اهمیت است،دیده می شود كه عبارتند از: حرم مطهر حضرت معصومه (سلام الله علیها) ، آرامگاههای سعدی، حافظ و فردوسی، مسجد امام اصفهان، مدرسة عالی مطهری و... ،که با هنرمندی بسیار طراحی و بافته شده اند . در بین این بناها نوشته شده است (بافت برادران صفدرزاده حقیقی اصفهان).

قالی از حیث زیبایی و نفاست کار فوق العاده است. شمسه های ایرانی هشت پر که حاشه بزرگ را تزیین می نمایند به مناسبت اهدای اثر به امام هشتم شیعیان است. در ساختار این شمسه ها تعداد هشت فرشته نقش دارند که واژگان (علی و محمد) را در برگرفته اند. اطراف محراب با گلهای لاله آراسته شده که می تواند یاد آور شهدای کربلا باشد. طراحی رسمی محراب، برگرفته از قوس ترسیمی گنبد بقعه امام رضا(ع) است. که بنایی است در سبک آذری(تیموری).

منبع :