تاریخچه فرش

طوایف قشقایی و خمسه

همچون افشاری ها ، قشقایی ها نیز از عشایر ساکن استان فارس هستند که اجدادشان در اصل ترک بوده اند. تصور می شود که این طایفه در قرن 16 میلادی از آذربایجان به این ناحیه مهاجرت نموده اند و لهجه ترکی ایشان بدلیل عادت اجدادشان که در آذربایجان می زیسته اند ، است.

 

در نزدیکی مناطق قشقایی نشین در شرق استان فارس ، طوایفی از ایلات خمسه مستقرند که از قرن 13 به این منطقه آمده اند. قالی های قشقایی از شهرت خوبی برخوردارند و به تولیدات شمال غرب ایران و جنوب شرقی قفقاز شباهت دارند.

تیره های اصلی طوایف قشقایی عبارتند از : باصری ، عمله ، شش بلوکی ، کشکولی ، فارس مدان. با این حال هیچ یک از طرح های گوناگون قالی های قشقایی را نمی توان به تیره های مختلف نسبت داد. حتی در مورد نقش قالی های بافته شده توسط تک تک اقوام و طوایف خمسه که شامل باصری ، اینانلو ، بهارلو و نَفَر هستند ، اطلاع کمی در دست است. از این اقوام باصری ها به فارسی صحبت می کنند و از طریق خراسان به استان فارس کوچ کرده اند. قالیچه ها همچنین توسط اقوام عرب این ناحیه نیز تولید می شوند. با این حال قالی های این منطقه تماما توسط عشایر بافته نمی شوند. بسیاری از آنها به وسیله افراد مستقر در روستاها و کارگاه های بافندگی حومه شیراز ، مرکز استان فارس ، تولید می شوند.

ابعاد : اکثر قالیچه های بافته شده توسط ایلات عشایری و نیمه عشایری در اندازه های کوچک مثلا 20/2 * 50/1 متر هستند. با این حال قالی هایی در اندازه های بزرگتر مثلا به طول 3 متر یا بیشتر نیز موجود هستند که برخی از آنها کیفیت خوبی دارند. تولیدات همچنین شامل نمونه هایی در اندازه های گوناگون به نام خورجین می باشد.

رنگ ها : قالی های عشایری از رنگ های شفاف و زنده ای که تا سال 1940 میلادی بیشتر از رنگ های طبیعی بدست می آمدند برخوردارند. رنگ های ترکیبی که اغلب فاقد کیفیتی مرغوبند ، از زمان جنگ جهانی دوم متداول شده اند. در مجموع ، قالی های اقوام خمسه رنگ های ملیح و ملایمتری دارند.

نقش ها : قالی های استان فارس از طرح های بسیار متنوعی تشکیل شده اند که شامل تکرار نقش های متنوع و همچنین ترنج مرکزی است. نقش مکرر جانوران و پرندگان به شکل هندسی نیز از جمله طرح های متداول است. حواشی ، خصوصا در قالیچه های قشقایی بسط طرح ترنج مرکزی است. مانند بسیاری از قالی های عشایری ، حاشیه مضاعف از ممیزات تولیدات جدید است. صرف نظر از نقش های هندسی ، تولیدات قشقایی همچنین شامل قالیچه های تصویری ، قالیچه های درشت بافت پرز بلند (گبه) با طرح های هندسی بزرگ و قالیچه های طرح شیر با بافت درشت و پود های متعدد است.

گره : بسیاری از قطعات قشقایی با گره فارسی بافته می شوند.

بافندگان خمسه ای به گره ترکی تمایل بیشتری دارند. تعداد گره های قالیچه ی منطقه فارس معمولا 3000 – 1000 گره در دسیمتر مربع است و قالیچه های قشقایی دارای حدود 3000 گره هستند. برخی از قالی های بسیار ظریف قشقایی تا 5000 گره در هر دسیمتر مربع دارند.

پرز: پرز بیشتر قالیچه های این ناحیه از پشم مرغوب (خصوصا در قالیچه های قشقایی) تهیه می شوند. تعداد کمی قالیچه نیز از پشم شتر بافته می شوند.

کیفیت : قالی های عشایری فاقد رنگ آمیزی تند و زننده اند و در میان دیگر قالی ها از کیفیت و ساختاری مطلوب ، طرحی زیبا و رنگ آمیزی شاد و زنده برخوردارند ، قالیچه های کشکولی از بهترین تولیدات ایلات قشقایی هستند و قالیچه های قدیمی و آنتیک در مجموعه های خصوص موجود است.

منبع : قالی ها و قالیچه های ایران

منبع :