نواحی و مناطق قالی بافی

چالشها و فرصتها برای فرش طبس(قسمت اول)

شهرستان طبس به خاطر موقعیت اقلیمی و پتانسیلهای بالقوه ای که در رابطه با فرشبافی دارد همواره یکی از مراکز تولید فرش دستباف محسوب شده . نیروی انسانی ، برداشت بهترین و مرغوبترین الیاف پشم در این شهرستان از گوسفند نژاد بلوچی و بالا خره وجود رشته فرش در دانشگاه آزاد اسلامی واحد طبس از مهمترین پتانسیلهای بالقوه فرشبافی شهرستان است .

بدلایل مختلف در یکصد سال اخیر شاهد تغییرات عمیق در تولید فرش دستباف این شهرستان بوده ایم بگونه اینکه علیرغم آنکه این شهرستان مرکز تولید فرشهای مشهورعرب بلوچی بوده در مقطعی از تاریخ و در گذشته نه چندان دور مرکز تولید فرشهای مشهور به 24 رنگ محسوب می گردید . امروزه نیز در نهایت تعجب یکی از مهمترین مراکز تولید فرش دستباف طرحهای نائین است . این موضوع آنقدر فراگیر شده است که در بازارهای جهانی فرش دستباف به تمامی طرحهای نائین که در محلی غیر از شهرستان بافته می شود به عنوان قالیهای نائین طبس باف از آنها یاد میگردد . این مقاله تلاش دارد که به تشریح مهمترین فرصتها و تهدیدهایی که فرش طبس با آن روبروست بپردازد و در پایان به منظور رفع چالشهای در پیش روی فرش این شهرستان راهکارهای ارائه شده است .
واژگان کلیدی
قالی دستباف ، دستباف طبس ، چالشها و فرصتهای برای فرش طبس
مقدمه و میان مساله :
شهرستان طبس با مساحت 55641 کیلومتر مربع و 65701 نفر جمعیت از شمال به شهرستانهای بردسکن و شاهرود ، از شرق به شهرستانهای بیرجند و فردوس ، از جنوب به استان کرمان و از غرب و جنوب غربی به شهرستانهای نائین و اردکان و بافق محدود می گردد . 35820 نفر از جمعیت آن روستایی ( 5/54 ) که در 8 دهستان این شهرستان مشتمل بر 219 روستا زندگی میکنند و مابقی جمعیت آن در نقاط شهری طبس شامل طبس و دیهوک و عشق آباد زندگی میکنند .
اجداد طبسی ها عمدتاً دامدار و زیستگاه آنان غارهای مجاور چشمه سارها ی اطراف طبس بوده است . در دوره هخامنشیان طبس مرزبان نشین خراسان بزرگ بوده ، در دوره اشکانیان طبس یکی از پادگانهای نظامی محسوب میگردید . و در تمامی این دوران طبس پلی ارتباطی شمال شرقی و شرق با غرب کشور بوده است . در سال 29 هجری قمری سپاهیان عرب به فرمانروایی عبدالله بن بدیل خزاعی از شمال غرب طبس وارد و قله جو خواه را متصرف نمودند و در نهایت مردم طبس در زمان خلافت حضرت علی (ع) به دین اسلام گرویدند .
در زمان سلجوقی طبس پایتخت اسماعیلیان قهستان و مرکز آموزش فدائیان مطلق که مستقیماً از قلعه الموت دستور می گرفتند، بوده است ، در دوره صفوی طبس مرکز استقرار سپاهیان قزلباش برای رفع حمله ازبکها و امنیت راه استراتژیک طریق الرضا اصفهان ، یزد و مشهد بود . نادر شاه افشار عراب شیبانی را در طبس به حکومت گماشت که این طایفه تا 7 نسل متوالی تا دوره پهلوی بر طبس حاکم بودند و تا سال 1380 طبس تابع خراسان بزرگ بود .
در سال 1380 با مصوبه هیئت دولت مشتمل بر دو بخش و 7 دهستان از خراسان تنزیع و به استان یزد ملحق گردید .
از زمان استقرار اعراب شیبانی در این منطقه قالیبافی در این منطقه ترویج و به سرعت گسترش یافت است .
اگر چه سند مکتوبی در مورد تاریخ قالی طبس وجود ندارد اما با توجه به واقییتهای موجود میتوان گفت که در ابتدای بسیاری از روستاهای این شهرستان بالاخص روستاهای همانند حلوان گلیم بافی و زیلو بافی بوده است . بی گمان محیط گرم و سوزان تابستان این شهرستان و وفور و فراوانی درختان خرما مردم این شهرستان را بر آن داشته که اکثر بافته های خویش مانند طناب ،ریسمان ، جارو ، زنبیل و زیر انداز ، حصیر و کپر را با برگ همین درخت بافته و بسازند .در کنار این موضوع عشایر اطراف طبس نیز که دامدار بوده و پشم بسیار مرغوب گوسفند نزاد بلوچی را در دسترس داشته اند این ماده اولیه را به عنوان گلیم و جاجیم و زیر اندازهای دیگر تبدیل و در بازارهای شهر طبس بفروش برسانند و در سیر تکامل خود به فرش بافی رسیده اند .
سوال اصلی مقاله :
سوال اصلی این مقاله ارائه فرصتهای و تهدیدهای موجود برای فرش طبس و ارائه راهکارهای لازم در جهات مختلف برای ارتقای هنر صنعت فرش دستباف این شهرستان است . ارائه این مقاله اولاً راهنمایی لازم به دست اندرکاران تولید کندگان و بافندگان فرش جهت ارتقای کیفیت تولیدتشان را بعمل خواهد آورد ثانیاً سازمان بازرگانی استان یزد بعنوان متولی فرش خواهند توانست با شناخت چالشها ی فرش شهرستان اقدامات موثری در این زمینه بعمل آورد . ثالثاً مسولین دانشگاه آزاد اسلامی واحد طبس نسبت به اهمیت وجودی رشته فرش دستباف در این شهرستان شناخت بیشتری بدست خواهند آورد و دانشجویان عزیز هم در طبس و همکاران ارجمندم نسبت به ایفای مسولیتهای خود در قبال ارتقای هنر فرش بافی شهرستان احساس مسئولیت بیشتری پیدا خواهند کرد . رابعاً خوانندگان این مقاله نسبت به هنر فرش بافی طبس دیدگاه و معرفت و شناخت بیشتری پیدا خواهند کرد انشاء ا...

نویسنده : عبدالله احراری

منبع :