نقوش و طرح های فرش

200 اصطلاح و مفهوم فرش(2)

برگ دندانه داربرگی که در لبه آن دندانه هایی طراح شده باشد. در نقوش ختایی برگ دندانه دار معمولاً به صورت بلند و کشیده طراحی می شود .

برگ گنگره ای
اگر چه واژه برگ گنگره ای و دندانه ای به صورت مترادف به کار می روند ولیکن در واقع لبه برگ کنگره ای به چندبخش تقسیم شده که هر بخش دارای تعدادی دندانه است . برگ مویی یا برگ چناری نمونه ای از برگ های گنگره ای است

بن نگار
خطوط و نقوش بسیار ساده و اولیه را گویند که مجموعة « نقش » یا « نگاره » را به وجود می آورند . معمولاً این نام به اجرای نقوش اطلاق می شود که برگرفته از اجسام جامد و بدون روح است .

بند برگی
ساقه ای که از یک سمت همانند برگ دارای دندانه هایی است . این بند بیشتر وظیفة جداسازی بخش هایی از طرح را به عهده دارد . ← بند

بند رومی
ساقه ای که دارای تزئیناتی رومی است و به عنوان جداکنندة بخش هایی از طرح مورد استفاده قرار می گیرد .

بند
خطوط منحنی و شکسته ای که همانند شاخه و ساقة گیاهان طراحی می شوند. بند وظیفه جداسازی بخش هایی از طرح یا متصل نمودن عناصر تزیینی را به یکدیگر به عهده دارد . چرخش بند در نقوش اسلیمی و ختایی به صورت دوار و حلزونی است و اجزای نقش را به یکدیگر متصل می نماید . بند اسلیمی ، بند ختایی ، بند برگی بند رومی از انواع بند می باشند .

بند اسلیمی
ساقه ای که اجزاء نقوش اسلیمی را به یکدیگر متصل می کند و به صورت خطوط شکسته یا منحنی طراحی می شود . چرخش این بند به صورت حلزونی است و چنگ اسلیمی یاسر اسلیمی ، سربند اسلیمی ، پیچک ها روی آن قرار می گیرند .
بند اسلیمی معمولاً از سربند اسلیمی منشعب شده و در هر مرحله جدا شدن از ساقه اصلی در خلاف جهت گردش قبلی به حرکت خود ادامه می دهد .

بند ختایی
ساقه ای که اجزاء نقوش ختایی را به یکدیگر متصل می کند و به صورت خطوط شکسته یا منحنی طراحی می شود . چرخش این بند به صورت حلزونی است و انواع گل های ختایی ، غنچه ها و برگ ها روی آن قرار می گیرند . بند ختایی معمولاً از گل های درشت ختایی یا گلدان منشعب شده و در هر مرحله جدا شدن از ساقة اصلی در خلاف جهت گردش قبلی به حرکت خود ادامه می دهد . بند ختایی برختا

بی بی باف
قالی ایلی باف بختیاری که با نظارت مستقیم همسر خان ( بی بی ) بافته شده است. این قالی ها از اصالت نقش طبیعی بودن رنگ ها و تناسب و هم آهنگی متن و حاشیه برخوردار می باشد . در این گونه قالی ها نقوش با خطوط هندسی و شکسته بافته شده و طرح غالب درآنها لچک ترنج با ترنج تکراری است .

پاره سیب ( نقشمایه )
گلی چند پر است که شکل کلی آن به سطح مقطع سیب برش خورده شباهت دارد . این گل معمولاً در حاشیه ها و نوارهای باریک قالی مورد استفاده قرار میگیرد و به صورت زنجیره ای با ساقه ای به هم متصل می شوند .

پرز
ساقه گره ها پرز قالی را تشکیل می دهند . پرز قالی محل پاخور است و طرح و نقش قالی را نشان می دهد . پرز قالی دارای ویژگیهایی چون جنسیت ، رنگ ، ضخامت ، بلندی ، تاب و تعداد لا می باشد و ارتفاع آن در قالی ها متفاوت است. تمایل پرز قالی را به جهتی مشخص ، خواب قالی می گویند پرز قالی را گوشت قالی نیز می گویند .

پیشانی محراب
بخش بالایی قوس محراب که معمولاً دارای آیاتی از قرآن کریم یا کتیبه های دیگر است .

پلاس باف قالی
پلاس باف قالی ، قسمت ابتدا و انتهای قالی است که در قالی های چله پنبه ای قبل از ساده بافی و از درگیری پود پنبه ای با چله بافته می شود . این بخش از قالی را قفل و مهر قالی نیز می نامند .

تراکم ( بافت )
فشردگی بافت و کثرت گره ها بر واحد سطح می باشد . ← رجشمار

ترکیب بندی
ترکیب و آرایش عناصر یک تابلو به صورت یک مجموعه بصری را اصطلاحاً ترکیب بندی می گویند . در حوزه طراحی نقوش قالی ، قرار گرفتن ترنج ، سر ترنج ها ، لچک ها حاشیه ها و سایر عناصر دیگری که در شکل دهی طرح کلی قالی مؤثرند ترکیب بندی طرح را نشان می دهند. در حوزه رنگ ایجاد یک ترکیب بندی عبارت است از قرار دادن دو یا چند رنگ در کنار هم .

طراحی سنتی فرش دستباف

منبع :