تاریخچه فرش

تاریخچه گلیم (بخش ششم)

در زمانی که ثروتمندان امپراتوری های اسلامی در جست و جوی بهترین منسوجات و نیز تواناترین بافنده ها در داخل و خارج سرزمین شان بودند روستاییان و صحرانشینان نیز برای رفع نیازهای روزمره به بافتن انواع قالی و گلیم ادامه می دادند.

 

این مردمان مخصوصا چادرنشینان ، مواد لازم بافندگی را از محیط طبیعی پیرامون شان به دست می آوردند. به عبارت دیگر طی سده های پیاپی با چیدن پشم حیوانات و تهیه ی رنگ از گیاهان و ساختن دارهای قالی بافی از چوب درختان تعداد شگفت آوری گلیم ، قالی و پوشش حیوانات خلق کردند. بافنده های عشایری سوای قالی و زیرانداز انواع خورجین های کوچک و بزرگ مخصوص وسایل شخصی ، آذوقه و پوشاک ، بافته اند. همچنین انواع ریسمان ها برای محکم کردن بار روی حیوانات در موقع کوچ و یا برای برپا داشتن خیمه ها فراهم شده است. در دوران چادرها ، گلیم به صورت پرده یا دیواری که محیط زنان و مردان را از هم جدا می کرد و برای مصارفی چون پادری ، دم کنی ، سفره و سجاده نیز مورد استفاده قرار می گرفت. در خانواده های مسلمان پذیرایی از مهمانان به وسیله ی گلیم باف های گوناگون بیانگر مقام و مهمان نوازی میزبان بوده است. ار آنجا که در اتاق های پذیرایی مسلمانان مبلمان مرسوم نبوده معمولا میزبانان و مهمانان روی زمین می نشسته اند و یا به پشتی هایی به نام مخده یا رختخواب پیچ تکیه می داده اند.

در فصل تابستان زیراندازها را در قسمت سایه گیر حیاط و یا روی پشت بام خانه ها پهن می کرده اند تا در فضایی به دور از گرما استراحت کنند. این نوع استفاده از زیرانداز در چادرهای صحرانشینان هنوز نیز رایج است. گلیم ها در نهایت پاکیزه گی بقچه بندی می شود تا به آسانی قابل حمل و نقل باشد و جای کمتری بگیرد. گلیم علاوه بر ایجاد آسابش همچون زیورآلات ، البسه ، اثاث چادر و پوشش حیوانات نشانگر هویت روستاییان و چادرنشینان است و به همراه قالی های گره بافت و فلزات قیمتی و حیوانات ، بخشی از ثروت اشخاص و قبیله به شمار می رود. در صورت نیاز به کالایی که توان ساخت یا تهیه ی آن ممکن نباشد هریک از این اموال را می توان با کالا یا پول نقد در بازار مورد مبادله قرار داد.

بافتن گلیم سهم به سزایی در ارتقاء مقام زن و خانواده ی او در ازدواج دارد و بخش اعظم جهیزیه و همچنین درآمد برای شوهر به شمار می آید. در قدیم همانند امروز انجام مراحل و مراسم ازدواج به وسیله ی بزرگان خانواده دارای اهمیتی حیاتی بوده و مسایلی بیش از پیوند دو نفر را در بر می گرفته است. دختران را در سنین پایین عقد می کردند تا به وسیله ی ایجاد ارتباط و همبستگی تنگاتنگ بین دو خانواده مزایای مالی ، بازرگانی و حسن رابطه ی میان قبیله ای را تامین کنند. از این رو کسب مهارت در فن گلیم بافی و آموختن آن برای عروس جوان وظیفه ای ضروری بوده است. یکایک گلیم هایی که با غروری خاص ، احساس وظیفه شناسی و عشق خلق شده است نمایانگر سنت های خانوادگی ، هویت قبیله ای و همچنین نماد های مورد پرستش ، خوش اقبالی و باروری بوده و دست مایه ی آن ها از سلیقه ی عروس آینده بهره می گرفته است. آداب و رسوم اسلامی و سنن کهن قبیله ای نه تنها موجب اضمحلال پویایی و خلاقیت نشده بلکه به استعداد پنهان و نیروی خلاقانه بافنده انضباط محسوسی بخشیده است. موانع حضور زن در جامعه موجب می شد تا از طریق طرح ها و نقش های خاص عشایری احساسات همان زنان نسل به نسل منتقل شود. این عناصر با اشتیاقی تعصب آمیز برای پدید آوردن جهیزیه ای عالی در هم آمیخته طی سده های گوناگون تعداد بیشماری گلیم با رنج و مشقت و بدون هیچ کونه چشم داشت مالی و فقط به جهت ابراز ذوق ، هنر ، سلیقه ، توانایی و در یک کلام موجودیت انسانی عروس خلق شود.

منبع : کتاب تاریخچه ، طرح ، بافت و شناسایی گلیم

منبع :