تاریخچه فرش

تاریخچه گلیم (بخش هشتم)

فرنگیان از گلیم یا به عنوان زیرانداز سگ و یا بسته بندی فرش های گره بافت استفاده می کردند. تا دهه های 1950 و 1960 فقط جهان گردان روشنفکر و متخصص علاقه مند به هنرهای اسلامی به جمع آوری گلیم عشایری علاقه نشان می دادند.

 

اما توریسم و امکان مسافرت های سریع ، غربی های بی شماری را با گلیم آشنا کرد. و در ابتدا طرح های پرقدرت گلیم های رنگارنگ قبایل جنوب ایران و آناتولی تحسین آن ها را برانگیخت و به زینت دیوار منازل آنها تبدیل شد. در حقیقت نقش پردازی با رنگ های شاد و تند گلیم های قشقایی ، بیش از هر عامل دیگری جهان گردان و علاقه مندان را به خود جذب کرد. استفاده از گلیم به عنوان اثری هنری و چشم نواز و دیوار آویزی متفاوت ، با به نمایش درآمدن این آثار در نمایشگاه های کشورهای غربی و استقبال بینندگان افزایش یافت و بالاخره در سال های 1980 گلیم به اعتبار شایسته ی خود در دنیای غرب دست یافت. تا آنجا که اینک حتی گلیم های جدید بافت ترکیه را در نمایشگاه های فرش های شرقی و فروشگاه های بزرگ لوازم خانه ارائه می کنند. گلیم های قدیمی و نایاب به دلیل ارزش تاریخی و زیبایی کامل آنها ، معمولا یا در موزه ها و یا در کلکسیون های خصوصی نگهداری می شود. امروزه از گلیم به اشکال گوناگون همچون رویه ی مبل ، رویه ی کوسن ، پرده ، کیف دستی ، کیف پول ، کمر ، کلاه ، کفش ، چمدان ، کیف مدارک ، جلد کتاب و حتی جلد راکت تنیس و هرآنچه که طراحان خلاق به ذهن می آورند ، استفاده می شود. غنای رنگ های متنوع و حتی غیر معمول گلیم ، که الهام بخش ذوق و سلیقه های گوناگون است دارای جذابیت های لازم جهت راه یابی به بازارهای جهانی است. رنگ ها و طرح های گلیم تاثیر به سزایی بر صنایع نساجی و پوشاک گذارده است. در سراسر دنیای غرب این صنایع با وام گرفتن از اشکال کهن گلیم ، بار دیگر طرح های پیش از اسلامی عشایری را بر بافته های باسمه ای نقش می زنند. به تازگی تقلیدی از نقش های گلیم بر کارت های تبریک ، کارت های پستال و کاغذهای بسته بندی نیز دیده می شود.

شگفت آن که با وجود شناخته شدن گسترده ی ارزش هنری گلیم ، تولید آن به شکل های سنتی کاهش یافته است. اینک شیوه ی زندگی خاص پیش از صنعت و تجارت به سبک غربی ، که بافتن گلیم های سنتی را ممکن می ساخت ، از بین رفته و احتمالا دیگر باز نخواهد گشت. لذا گلیم های قدیمی با اشتیاق جمع آوری می شود که خود موجب نتایجی قابل پیش بینی است : قیمت ها مرتباً بالا می رود تعداد این گلیم های قدیمی روبه کاهش می گذارد و ترفند های دلالان در به دست آوردن این آثار پیچیده تر می شود. با شروع خرید گلیم توسط غربی ها در آناتولی ، ابتدا گلیم های قدیمی از منازل عشایر ناپدید شد و سپس گلیم های مساجد مورد غارت قرار گرفت. چندین هزار گلیم وقف شده به مساجد ، گردانندگان بازار گلیم کهنه را وسوسه می کرد. شیوه ی کار چنین شد که آن ها متولیان مساجد را اغوا می کردند تا گلیم های پاره و پوسیده را با قالی های جدید مبادله کنند. بدین ترتیب گلیم ها به تدریج از مساجد آناتولی ناپدید شد و اثری از آن ها به جای نماند. امروزه بافنده های آناتولی و ایران ، زیرانداز روستایی خود را به امید اشتیاق سوزان خریداران ، تقلیدی از طرح ها و رنگ های گذشته می گیرند. هر چند میزان موفقیت آن ها در این کار متفاوت است و قیمت ها قابل مقایسه نیست ، ولی تولید گلیم های جدید روستایی همچنان ادامه دارد. مرغوبیت بافت این گلیم ها تنزل کرده و استفاده از رنگ های طبیعی و اختلاط سنتی رنگ ها بسیار کاهش یافته است. بافنده های روستایی امروزه وقت و تمایل به بافتن گلیم های مرغوب را ندارند زیرا باید کار بافت گلیم را سریعا تمام کنند ، آن را بفروشند تا بتوانند تلویزیون و یا یخچال بخرند. آن ها این وسایل تازه خریداری شده را به روستایی می برند که برق ندارد ، آن را در گوشه ای از اتاق نشیمن قرار می دهند و رضایت خاطری به دست می آورند.

منبع : کتاب تاریخچه ، طرح ، بافت و شناسایی گلیم

منبع :