تاریخچه فرش

گبه پتویی یا گبه دو طرفه (قسمت اول)

گبه پتویی و یا گبه دو طرفه فرشی است که هر دو روی آن پرز بافی شده باشد و چنانچه از اسم آن پیدا است، مصرف پتو دارد. گبه های دو طرفه عموما کار لر بختیاری و لر فارس و قشقایی است.

 

با نمونه ای که از کردهای غربی به دست آمده، بعید نیست که در گذشته های دورتر علاوه بر لرها و قشقایی ها مردمان بیشتری در دامنه های زاگرس آنرا می بافته اند و علاوه بر مصرف خود، آنرا به نقاط دیگر هم صادر می کرده اند. بافتن گبه های دو طرفه می بایست قدمتی به مراتب بیشتر از نمونه های موجود داشته باشد. چنانچه در مقالات قبل دیدیم انتیوخوس پادشاه سوریه در قبل ظهور مسیح صاحب تعدادی از آن ها بوده است.
پشم نرم گبه های پتویی و پرز بلندی که در آن ها به کار رفته عامل اصلی دلپذیری آن هاست. کسی که بر روی این فرش ها می نشیند و یا آنرا به روی خود می اندازد، لذت مطبوعی از نرمی و گرمی آن می برد. بخش عمده ای از این فرش ها می نشیند و یا آنرا به روی خود می اندازد، لذت مطبوعی از نرمی و گرمی آن می برد. بخش عمده ای از این نرمی حاصل ساختار ویژه ای است که این گبه ها دارند و ما دیرتر به می پردازیم و قبل آن بد نیست به موارد مصرفی که گبه پتویی در زندگی روزمره عشایر داشته، اشاره بکنیم.
تا قبل آمدن پتو های خارجی و ماشینی، عمده رختخواب عشایر را دست بافته های خود آن ها تشکیل می داد. هر چند برخی از عشایر به ویژه خوانین قادر به خرید لحاف و تشک آماده از دکان های شهری بودند، اما اکثر چادرنشینان قدرت چنین خریدهایی را نداشتند و بالاجبار وسایل خواب را از محصولات خودشان تهیه می کردند.
نمد و یا نمد روکش شده با جاجیم هر چند کار تشک را انجام میداد، اما نمد نرمی لازم را برای روانداز نداشت و جاجیم هم که از نرمی لازم برخوردار بود گرمی پتو و لحاف را فاقد بود. اما گبه به تنهایی دارای همه محسنات بود و زاگرس نشینان طی صدها و هزاران سال تجربه به آن دست یافته و شبهای سرد کوهستان را در پناه آن به گرمی می گذراندند. با این وجود وقتی پتوهای ماشینی انگلیسی و یزدی و سپس اصفهانی جایگزین گبه های دو طرفه شد، با سرعتی غیر قابل تصور گبه ها از میدان بدر برد و در عوض مدت کوتاهی تولید این محصول به کلی متوقف گردید و آنچه به دست عشایر باقی ماند، مصرف فرش های زیر پایی را پیدا کرد و پرز نرم نازک آن ها که برای این منظور نبود به سرعت سائیده گردید. به همین دلیل هم امروز اکثریت گبه های دو طرفه که پیدا می شود، سائیده و فاقد پرز است. اما تقاضای زیاد بازار برای این گبه ها به حدی زیاد است که بر آن ها پرز جدید می بافند و با همین شرایط هم آن ها را به راحتی به فروش           می رسانند.

منبع : کتاب گبه هنر زیرپا

منبع :