رنگ و رنگرزی

بهینه سازی رنگرزی الیاف پشم با استفاده از رنگزای گلبرگ زعفران(قسمت هشتم)

دستگاه اسپکتروفتومتر:دستگاهی که برای طیف انعکاسی استفاده شد دستگاه اسپکتروفتومتر می باشد . اسپکتروفتومتری که براساس اندازه گیری مقدار انعکاس و یا انتقال طیفی می باشد به غیر از اندازه گیری رنگ در محدوده طیف مرئی در محدوده های غیر مرئی نیز استفاده های فراوانی نیز دارد.


در اسپکتروفتومتری نور سفید حاصل از یک منبع نوری توسط یک توری به یک طیف تک رنگ تفکیک می گردد. به علاوه با استفاده از یک منشور و شکاف نیز می توان قسمت کوچکی از طیف که می تواند بین چند دهم نانومتر تا 10 نانومتر متغیر باشد انتخاب گردد. اساس کار اسپکتروفتومتری براساس قانون بیرلامبرت می باشد؛ که بیان می دارد مقدار نور جذب شده متناسب با تعداد مولکول های جذب (غلظت محلول جذب کننده) در مسیر عبور نور می باشد.
برای به دست آوردن مقادیر نور عبور کرده و یا منعکس شده، از اسپکتروفتومتر استفاده می¬شود و منحنی حاصل را منحنی اسپکتروفتومتری می نامند. شکل منحنی جذب و موقعیتی که حداکثر جذب در آن صورت می پذیرد، رنگ جسم را تعیین می نماید. (یاوری گهر.1386: 50)
6-2- ثبات نوری و شستشویی
طبق استانداردها ثبات رنگ در برابر شستشو با ارقام 5-1 و در برابر نور با ارقام 8-1 مقایسه می-شود و هرچه در این اندازه گیری ارقام به سمت بالا حرکت کنند نشانه ثبات بهتری است.
برای ثبات شستشویی و نوری 3 نمونه را با نسخه بهینه رنگرزی می کنیم. الیاف 1 گرمی می¬باشد که یکی برای ثبات شستشویی ، دیگری برای ثبات نوری و سومی نمونه شاهد می¬باشد.
طبق استاندارد تعریف شده در ایران برای ثبات نوری به شماره 4084 (105 ISO-B02: 1994) مورد بررسی قرار گرفته شده است.(www.isiri.org)
شماره استاندارد ثبات شستشویی (SABS Method 1002-1979) می¬باشد.

 

1-6-2- ثبات شستشویی
الیاف رنگرزی شده در زمان مصرف تحت عملیات شستشو قرار می گیرند ، پس می بایست قبل از مصرف ثبات شستشویی کالای رنگرزی شده مشخص شود. برای شناسایی ثبات شستشویی الیاف ، آنها را تحت عملیاتی قرار می دهد. برای این منظور تکه ای الیاف خام پشم دیگری الیاف پنبه¬ای و درآخر نمونه رنگرزی شده را درون حمام شستشو دردمای 50 درجه به مدت 30 دقیقه می گذاریم بماند تا میزان لکه گذاری آن مشخص شود. (نسخه حمام شستشو هر 1 گرم از الیاف 5 میلی لیتر شوینده).

کالای رنگرزی­شده 1 gr
کالای خام پشمی 1 gr
کالای خام پنبه­ای 1 gr
L:R 50:1

 نمودار3. ثبات شستشویی

 

2-6-2- ثبات نوری

 

دستگاه ثبات نوری دارای لامپ قوس زنون (یا قوس کربن) است که نوری معادل نور روز تولید می­کند و آب (یا هوا) خشک می شود. لامپ در محفظه­ای قرار دارد که اطراف آن دو فیلتر شیشه­ای وجود دارد. فیلتر داخلی پیرکس و فیلتر خارجی شیشه است. این فیلترها طیف پایین را تا حدی جذب می­کنند و شبیه شیشه پنجره عمل می نمایند.

 

 برای این کار نمونه رنگرزی شده را به دور تیکه­ای مقوا می­پیچیم و نیمی از آن را با چسب کاغذی می­پوشانیم تا نور به آن قسمت نرسد و درون دستگاه به مدت 8 ساعت معادل 2 روز می­گذاریم بماند.

 

7-2- بررسی تاثیر دندانه ­های مختلف بر ایجاد شیدهای مختلف

 

در این مرحله با استفاده از دندانه­ها شید­های مختلفی را به دست می­آوریم(تصویر4) ، ازجمله درصدهای مختلفی از دندانه سولفات­مس ، سولفات­آهن و زاج سفید می­باشد. (نمودار رنگرزی و دندانه مانند نمونه ­های قبل)

 

 

رنگرزی

دندانه دادن

رنگزا

اسید استیک

L:R

زاج سفید

سولفات مس 

سولفات آهن

اسید استیک

L:R

 

200 %

3 %

40:1

5 %

1 %، 2 % ،3 %

5/0 %، 5/1 %،3 %

3 %

40:1

 

 

 

پژوهشگر: زهرا جمشیددوست ملکوتی 

 

 

ثبات نوری

دستگاه ثبات نوری دارای لامپ قوس زنون (یا قوس کربن) است که نوری معادل نور روز تولید می­کند و آب (یا هوا) خشک می شود. لامپ در محفظه­ای قرار دارد که اطراف آن دو فیلتر شیشه­ای وجود دارد. فیلتر داخلی پیرکس و فیلتر خارجی شیشه است. این فیلترها طیف پایین را تا حدی جذب می­کنند و شبیه شیشه پنجره عمل می نمایند.

برای این کار نمونه رنگرزی شده را به دور تیکه­ای مقوا می­پیچیم و نیمی از آن را با چسب کاغذی می­پوشانیم تا نور به آن قسمت نرسد و درون دستگاه به مدت 8 ساعت معادل 2 روز می­گذاریم بماند.

7-2- بررسی تاثیر دندانه­های مختلف بر ایجاد شیدهای مختلف

در این مرحله با استفاده از دندانه­ها شید­های مختلفی را به دست می­آوریم(تصویر4) ، ازجمله درصدهای مختلفی از دندانه سولفات­مس ، سولفات­آهن و زاج سفید می­باشد. (نمودار رنگرزی و دندانه مانند نمونه­های قبل)

رنگرزی