رنگ و رنگرزی

بهینه سازی رنگرزی الیاف پشم با استفاده از رنگزای گلبرگ زعفران(قسمت یازدهم)

 رنگرزی با دندانه های مختلف براساس نسخه بهینه.


برای این آزمایش 7 کلاف پشمی را آماده کرده و براساس نسخه بهینه رنگرزی می کنیم.
نمونه ها  شید های مختلف سبز (از روشن تا تیره) می باشند که تیره ترین آن تاثیر دندانه آهن برروی رنگرزی می باشد و روشن ترین نمونه با دندانه زاج سفید بوده است .

دندانه زاج سفید : زاج سفید یکی از بهترین املاح به شمار می رود.از آنجا که این ماده از پیوند دو سولفات درست شده به آن سولفات مضاعف آلومین پتاس گویند. در این آزمایش شید سبز رنگی را به لیف داده است.
دندانه سولفات مس(زاج سبز) : در رنگ های طبیعی به مقدار زیاد مصرف دارد. به طور کلی دندانه سولفات مس روی پشم اثر نموده و از استقامت آن می کاهد و همچنین پشم را زبر و شکننده می کنند که در نمونه ها نیز این مورد را مشاهده می کنیم . شید آن سبز رنگ است.
دندانه سولفات آهن : این دندانه در رنگرزی باعث ایجاد شیدهای تیره می شود. در اینجا شید آن سبز تیره است که نسبت به شیدهای سبز دیگر تیره می باشد. لازم به ذکر است برای رنگرزی با این دندانه مدت زمان در جوش 20 دقیقه می باشد، دلیل این زمان کوتاه برای رنگرزی تاثیر مخرب دندانه آهن بر لیف پشمی می باشد.

8-3- بررسی ثبات شستشویی
آزمایشات مربوط به ثبات شستشویی نشان می دهد که الیاف رنگرزی شده با گلبرگ زعفران در برابرشستشو کمی رنگ خود را از دست می دهند و دارای ثبات شستشویی متوسطی هستند. همانطور که قبلا توضیح داده ایم ثیات شستشویی با معیار خاکستری اندازه گزفته می شود و میزان آن درجه 3 است که ثبات نسبتا خوبی را دارا می باشد.

دو نمونه پنبه و پشم را که درون حمام شستشویی گذاشته بودیم براساس سنجش معیار لکه گذاری و همچنین دو نمونه خام پنبه وپشم متوجه می شویم که لکه گذاری صورت نگرفته و تغییری ایجاد نشده است.

9-3-ثبات نوری
ثبات نوری را با معیار آبی اندازه گیری می¬کنند. آزمایش انجام شده ثبات نوری نشان می دهد که این رنگزا دارای ثبات نوری خوبی می باشد و الیاف در برابر نور تغییری نکرده است. درجه آن 8 می-باشد که بهترین میزان ثبات نوری را نشان می دهد

نتیجه¬گیری
با توجه به آزمایشات انجام شده نسخه بهینه رنگزای گلبرگ زعفران شامل 60 دقیقه زمان رنگرزی ، غلظت رنگزا به صورت خشک 200 %، غلظت دندانه 5/1 %، دمای حمام رنگرزی 50 درجه و L:R آن 40:1 می باشد. در مرحله بعد ثبات های نوری وشستشویی رنگزا بررسی شد که ثبات نوری آن در مقایسه با نمودار آبی هیچ تغییری مشاهده نشد. نمونه ثبات شستشویی با نمودار خاکستری مقایسه شده که درجه 3 نمودار خاکستری را نشان می دهد و میزان لکه گذاری نمونه های شستشو داده شده با نمودار لکه گذاری مقایسه شد که نتیجه بدون تغییر می باشد.
رنگزای گلبرگ زعفران بدون دندانه جذب رنگ خوبی ندارد و تمام رنگزا درون حمام باقی می ماند . دما یکی از ابعاد مهم این پروژه می باشد که تغییر دما باعث شده است که شید رنگی تغییر کند . هرچه دما بالا برود شید تیره تر و هرچه دما به 50 درجه نزدیک شود شید شفاف تری را ملاحظه می کنیم . با دندانه های مختلف می توان به شیدهای مختلف سبز دست بافت (بستگی به درصد دندانه و نوع دندانه دارد .)
مهم ترین دندانه مورد استفاده در این پروژه کلرید قلع است که برای به دست آوردن شیدهای مختلف آبی از آن استفاده شده و لازم به ذکر است که تنها درصد دندانه که شید آبی از آن استخراج می شود 5/1 % می باشد و درصدهای دیگر مانند بدون دندانه و 3 % دندانه رنگ های دیگری به دست می آید .

منابع
1. ابراهیم زاده ، حسن . (1385) . زعفران ایران با نگاهی پژوهشی . انتشارات اطلاعات تهران .
2. ابریشمی ، محمدحسن . (1376) . زعفران ایران (شناخت تاریخی و فرهنگی و کشاورزی) . موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی .
3. ابریشمی ، محمدحسن . (1380) . شناخت زعفران ایران . موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
4. امیرقاسمی ، تراب . (1380) . زعفران طلای سرخ ایران . انتشارات آیندگان .
5. بهنیا ، محمدرضا . (1370) . زراعت زعفران . انتشارات دانشگاه تهران .
6. بهنیا ، محمدرضا . (1391) . زعفران(تاریخچه،شیمی گیاه شناسی ،تولیدو...) . انتشارات دانشگاه تهران .
7. حیاتی ، مهدی . (1384) . رنگرزی الیاف با رنگهای طبیعی . انتشارات موسسه علمی کاربردی جهاد کشاورزی .
8. زرگری ، علی . (1376) . گیاهان داروئی . انتشارات دانشگاه تهران .
9. مترجم : دانشور ، محمدحسین .(1390) . ترکیبات شیمیایی زعفران : رنگ ، طعم و عطر) . انتشارات دانشگاه شهید چمران اهواز .
10. سعیدی راد ، محمدحسین . (1389) . اصول علمی کاربردی کاشت ،داشت ،برداشت زعفران . انتشارات آموزش وترویج کشاورزی .
11. صدری ، نسرین . (1381) . رنگرزی الیاف و نخ ،پشم ،ابریشم ،پنبه . تهران : دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
12. عاطفی ، محسن . (1385) . زعفران (شیمی ، کنترل کیفیت و فرآوری ) . انتشارات بین النهرین .
13. کاظمی ، مهدی . (1390) . زعفران . نشرتهران .
14. مجموعه مقالات دومین سمینار ملی تحقیقات فرش دستیاف . (1386) . انتشارات مرکز ملی فرش ایران .
15. مجموعه مقالات سومین همایش ملی زعفران ایران . (1382) . انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد .
16. مقصودی ، شهرام . (1389) . زعفران(کشاورزی ،صنعت ،تغذیه ،درمان . انتشارات علم کشاورزی ایران.
17. مظفریان ، ولی الله . (1373) . رده بندی گیاهی . انتشارات دانش امروز .
18. نجفی کوته نائی ، حسین . (1386) . آزمایش ها در شیمی نساجی . انتشارات جهاد دانشگاهی واحد صنعتی امیرکبیر .


پژوهشگر: زهرا جمشیددوست ملکوتی

منبع :