نواحی و مناطق قالی بافی

مراکز بافندگی نایین

نایین در میان راه اصفهان به یزد و در حاشیه ی کویر مرکزی قرار دارد. در امر نساجی شهرت این شهر در سالیان قبل به عبای بسیار ظریف آن بود که از پشم شتر بافته می شد. در حدود هشتاد سال پیش هنگامی که پوشیدن عبا از سوی دولت وقت منع و در نتیجه دریچه ی معاش بر عبا بافان ظریف کار به حکم حاکم تنگ می گردد او به ناچار به حرفه دیگری کم و بیش در زمینه کار قبلی خود روی آور می شود و از آنجائیکه سرپنچه ماهرش عادت به خلق هرچه ظریف تر را دارد حاصل کارش در بافت قالی نیز در بالاترین حد ظرافت و زیبایی جلوه گر شده و شهرت بی نظیر دیگری را برای هنر بافندگی این شهر به ارمغان می آورد.

 

تجارب متاع این نو رسیدگان برای صنعت قالی ایران آن چنان سود آور و استقبال بازارهای جهانی از فرش نایین آن چنان تشویق کننده شده که بافنده های برخی از مراکز بافندگی ایران حتی خارج (چین) در کسب درآمد بیشتر ، بی امان در مقیاسی وسیع به تفلید از آن دست می زنند.

فرش های نایین در ابتدا مطابق نقشه های بختیاری و یزد و به خصوص اصفهان بافته می شد ولی بعد از جنگ جهانی دوم نقش و بافت مشخصی برای فرش های خود یافته و نقش های آن در مجموعه طرح های ایرانی جای خاصی برای خود باز کرد. ولی حتی در این استقلال هنری نیز ریشه های همبستگی آن با شهر مادر یعنی اصفهان قطع نشد و تسلط طرح اصفهان در بافت این شهر به صورتی انکار ناپذیر و همیشگی باقی ماند.

یکی از وجوه مشخص کننده فرش های نایینی و سهولتی که در شناخت بافت آن وجود دارد تاکید و اصراری است که رنگرزان آن در استفاده از گروه رنگ هایی با تنالیته ی سرد دارند. رنگ های دلخواه آنها اغلب در زمینه ی سفید نخودی ، فیروزه ای ، آبی آسمانی ، آبی سرمه ای ، سبز مغز پسته ای ، بژ و به ندرت قرمز بر روی فرش بازتاب می یابند.

اندازه ی فرش های نایینی از پشتی تا حدود فرش های بزرگ و حتی فوق العاده بزرگ ، که تنها بر اساس سفارش صورت می گیرد ، تغییر می کند. تار و پود فرش های آن از پنبه و پرز آن از ابریشم ولی بیشتر ترکیب ابریشم و پشم است که به طور معمول ابریشم سفید رنگ را در حاشیه ی نقش های فرش می بافند و با این شیوه  به فرش حالت برجسته می بخشند.

طرح های متداول در نایین عبارتند از : شاه عباسی لچک و ترنج ، بندی شاخ گوزن حیوان دار، شاه عباسی افشان و بازوبندی.

فرش های نایین با گره سنه بافته می شوند و تعداد آنها از سیصد هزار تا یک میلیون گره در متر مربع تغییر می کند. خبرگان فرش برای تعیین ظرافت فرش های این شهر اصطلاحی را به کار می برند که کاربرد آن فقط در مورد بافت های این شهر رایج و آن نایین شش لا و نایین نه لا است. توضیح ما در تفسیر این واژه فنی این است که هرگاه یکی از تارهای ریشه را در جهت عکس تابیدگی آن باز کنیم در صورتی که سه رشته نخ از آن جدا شود فرش را نه لا و اگر دو رشته نخ جدا شود آن را شش لا می نامیم که نوع نایین شش لا به مراتب ظریف تر و مرغوب تر از گونه ی دیگری است که با الیاف ضخیم تر بافته شده است.

در حال حاضر علاوه بر بخش ها و دهات حومه ی نایین از جمله تودشک ، که فرش های مرغوبی در آن بافته می شود ، در برخی دیگر از بخش های استان اصفهان و از جمله اردستان و بیابانک و حتی مناطقی دورتر مانند طبس و کاشمر (استان خراسان) و قزوین فرش هایی با پیروی از طرح و رنگ نایین ولی با کیفیت بسیار نازل تر به بازار و مشتاقان عرضه می شوند.

در نایین بافنده های چیره دست فراوانند ولی فقط به تنی چند از آنها که امضای آنان بر حاشیه ی فرش های این ناحیه مکرر به چشم می خورد اشاره می کنیم که عبارتند از : حبیبیان ، ابوالهادی ، پهلوان صفایی ، ترابی ، صادقی و مرتضوی

منبع : افسانه جاویدان فرش ایران

منبع :