نواحی و مناطق قالی بافی

مراکز بافندگی چهار محال و بختیاری

استان چهار محال و بختیاری شامل دو منطقه ی مختلف و متصل به یکدیگر است. ناحیه ای از این استان که بین کوه های زاگرس تا خوزستان قرار گرفته بختیاری و قسمت شرقی آن را ، که حد فاصل کوه های زاگرس به طرف اصفهان است ، چهار محال می نامند.

 

منطقه ی چهار محال و بختیاری ، مرکز اصلی و ناحیه ی ییلاقی ایل بزرگ بختیاری است که مسیر کوچ آن از حوالی شهر کرد تا حدود مسجد سلیمان و ایذه (در خوزستان) امتداد دارد.

قالی بافی در این منطقه سابقه ای بیشتر از 200 سال ندارد. در این مدت بافنده های بختیاری ، گرچه به اندازه ی سایر نقاط بافندگی ایران نبافتند و به شهرت آنان نیز دست نیافتند ولی همواره به دلیل بافت و طرح های جالب ، دست بافت های خود مورد استقبال و لطف خریداران خود قرار گرفتند و در بین طبقه ی اشرافی و قدیمی به خصوص در اروپا فرش های آن طرفداران پر و پا قرصی برای خود دست و پا کردند.

کیفیت و روش های بافت فرش های بختیاری در نقاط مختلف این استان تا حدودی متغیر است. بافنده های بختیاری در بافت فرش های بادوام خود گره ترکی را به کار می گیرند و در فاصله ی بین دو ردیف گره ، با توجه به محل بافت ، یک و یا دو نخ پود را می گذارند.

رنگرزان محلی بیشتر ترجیح می دهند رنگ های طبیعی را برای رنگرزی الیاف خود مصرف کنند. رنگ های مطلوب آنها بیشتر در زمینه های قرمز ، آبی ، سرمه ای ، سبز ، قهوه ای و زرد و بژ انتخاب می شوند.

بافنده های منطقه بیشتر در اندازه های 80/2 متری و بزرگ تر از آن تا حدود 12 متر مربع می بافند. بافت قالیچه های کوچک در آنجا نیز معمول است. بافت کناره های پهن و طویل و کلگی نیز در بین آنها رواج فراوان دارد.

فرش های بختیاری بیشتر در سبک های منحنی و شاخه شکسته بافته می شوند. بافت فرش هایی با طرح های خشتی یا موزائیکی در بین بافنده های ایلی بسیار متداول است. در این طرح متن فرش با شکل های چهار گوش و شش پلو یا لوزی به صورت منظم شبکه بندی شده و در داخل هر کدام از این شکل های هندسی نقش هایی مانند درخت سرو ، شاخه ای از درختان بید مجنون ، گلدانی مملو از گل ، پرنده ای بر شاخه سار و یا تک بته ی مادر بچه (دوقلو) و مانند آن به صورت جداگانه بافته شده اند. به گونه ای که نقش و رنگ هر خانه با طرح و رنگ خانه ی مجاور اختلاف دارد.

در اصطلاح فرش های مرغوب این منطقه را که گاهی با الهام از طرح های گلدار فرانسوی و یا سایر طرح های رایج در منطقه بافته شده اند بی بی بافت می نامند. در فرهنگ ایلیاتی بی بی لقبی است که به همسر خان داده می شود. اطلاق نام بی بی به این فرش های مرغوب با قبول این فرض که همسر خان بافنده ی آن بوده باشد ، به این معنی است که بافت آن نه بر اساس احتیاج و تامین معاش بلکه به خاطر سرگرمی و تفنن بوده است. به طور طبع در آن مواد اولیه ی مرغوب تری را به کار برده و بافت را با حوصله ی بیشتر و سلیقه ی بهتری به اتمام رسانیده است. ترنج دو گانه طرح بی بی بافت در زمینه ای مملو از گل های اشرافی و محاط شده با چهار لچک و حاشیه ای پوشیده از گل های شاه عباسی دیده می شود. مراکز مهم قالی بافی چهار محال و بختیاری عبارت اند از :

شهرکرد ، چالشتر ، سامان ، شَلَمزار ، فرادُنبه ، قَهفرُخ ، دست بافته های ایل یلمه و طایفه اولاد

منبع : افسانه جاویدان فرش ایران

منبع :