نواحی و مناطق قالی بافی

گذری بر تاريخچه فرش و قاليبافی در شهرستان ورامين

شهرستان ورامین به علت قرارگیری بر سر راه مهاجران و کوچ نشینان، اقوام مختلف جمعیت را در خود جای داده است.


اقوام مختلف کرد، لر، ترک و عرب در ورامین ساکنند، مهاجران کرد و لر در شمال ورامین، عرب‌ها در جنوب و ترک‌ها در شرق و غرب آن سکونت دارند و تقریبا اغلب این اقوام به کار بافندگی مشغولند.
فرشهای ورامین را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد، یکی فرشهای ایلاتی که خود ورامینی‌ها آن را «زمین بافت» می‌نامند و دیگری فرشهای سفارشی که اغلب به سفارش مردم تهران بافته می‌شد که در اینگونه فرش‌ها همه نوع نقشه شهری یافت می‌شود.
اقوام ساکن در ورامین هر کدام روشهای بافت مخصوص خود را دارند و هر کدام از این اقوام توشه‌ای از سرزمین اجدادی خود به ورامین آورده‌اند.
تارو پود قالیهای ورامین از پنبه و پرز آن از پشم مرغوب بوده؛ ا بعاد قالیهای ورامین بیشتر در اندازه مخصوص ۲ متر در ۳ متر است و بافته‌های روستایی ورامین از گلیم‌های بزرگ در طرح‌های «چشم گیر» و رنگهای تیره تا مفرش‌ها و خورجین‌هایی که اغلب ریشه پشمی تیره دارند و طرح‌های که حاکی از منابع گوناگون چادرنشینی هستند را در بر می‌گیرد.
نقشهای بکار رفته در قالی ورامینی هندسی است که در بافته‌های شهرهای حاشیه کویر بکار برده می‌شود و طرح قالی در ورامین یک اصل در همه فرشهای ورامینی قریب به اتفاق آن‌ها مشترک بوده و آن «نقش مکرر» است.
در بیشتر فرشهای ورامین نقش تکرار یک نگاره است که یا همه متن را پوشانده و یا در وسط در اندازه‌های بزرگ‌تر تکرار شده، بندرت به تک ترنج توجه شده و اغلب از نگاره‌هایی چون می‌ناخانی یا انواع ستاره‌های هندسی استفاده شده است.
در طرح می‌ناخانی گل کوچک چند پری که در اطراف آنچهار عدد گل سفید که یادآورگل نرگس است قرار دارد و نقش‌های مختلف روی این قالی‌ها توسط یک حرکت زیبا و هم نوای شاخه‌های نازک به همدیگر متصل شده‌اند.
این نقش‌ها روی زمینه آبی رنگ قالی که معمولا عاری از لچک و ترنج می‌باشند، خود را برجسته می‌نمایند که این نقش‌ها به نوعی حالت یک شبکه گل آذین را تشکیل می‌دهند.
از جمله طرح‌های مورد استفاده دیگر، طرح‌های افشان، شاه عباسی، گلدار یا نرنجی و ظل السلطانی و قلم سرمه‌ای می‌باشند، نقشه قلم سرمه‌ای که‌گاه به آن گلدانی و یا نخلی نیز می‌گویند رابطه معقولی با نام آن ندارد و اهالی خود نیز دلیل روشنی بر این نامگذاری ندارند.
در این طرح گلدان‌ها در صفوف منظم قرار داشته و ما بین آن‌ها را برگهای نخل به رنگ قرمز زینت می‌دهد، نقشه شاه عباسی که خود اهالی آن را به نام شاه عباسی بندی یا شتری می‌نامند در زمینه‌ای شامل گل و بوته و پرندگان جلوه گر می‌شود.
در ترکیب رنگ قالی ورامینی از رنگ‌های سرمه‌ای و آبی استفاده زیادی شده است قرمز و نارنجی و سبز و قهوه‌ای و بادمجانی هم مقدار متعادلی کار شده، حال آنکه به رنگ زرد توجه کمتری گردیده و بجز لر‌ها، بقیه اقوام از زرد، حداقل استفاده را کرده‌اند.
قالی ورامینی هر چقدر کهنه‌تر باشد ارزشمند‌تر است، مردم ورامین هیچگاه قالی خود را نمی‌شویند و بر روی آن بندرت جارو استفاده می‌کنند و تنها با تکان دادن خاک را از آن می‌زدایند.

منبع :